किमन्यैर्गुणसंभारैरतोपि न समं विधोः
इतर गुणसंपत्तीची काय गरज? कारण तरीही सोमासारखा कोणीच नाही.
बृहस्पतेस्स वै भार्यामैश्वर्यमदमोहितः
स्वतःच्या ऐश्वर्याचा गर्व झाल्याने त्याने बृहस्पतीची पत्नी घेतली—
जहार तरसा तारां रूपवान्रूपशालिनीम् 4.1.15.
त्याने रूपवान आणि सुंदर अशी तारा जबरदस्तीने पळवली.
नायं कलानिधेर्दोषो द्विजराजस्य तस्य वै
किरणांच्या खजिन्याचा जो ब्राह्मणांचा राजा आहे, त्याचा यात काही दोष नाही.
ध्वांतमेतदभितः प्रसारियत्तच्छमाय विधिनाविनिर्मितम्
हे सर्वत्र पसरलेले अंधार त्याच्या शांततेसाठी विधीने निर्माण केले.
आधिपत्यमदमोहितं हितं शंसितं स्पृशति नो हरेर्हितम्
अधिपत्याचा गर्व झाल्याने सांगितलेले कल्याण, हरिच्या कल्याणाला कधीच स्पर्श करत नाही.
धिग्धिगेतदधिकर्द्धि चेष्टितं चंक्रमेक्षणविलक्षितं यतः
अति प्रयत्न आणि चुकीच्या वागणुकीवर धिक्कार असो, कारण हे मार्गभ्रष्ट पावलांनी ओळखले जाते.
कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः
या तिन्ही लोकांत, पुष्पबाणधारीने कामाने कोण जिंकला नाही? अहो, कोण रागाच्या अधीन होत नाही आणि कोण लोभाने भ्रमित होत नाही?
आधिपत्यकमलातिचंचला प्राप्यतां च यदिहार्जितं किल
राजसत्ता ही कमळासारखी चंचल असते; इथे खरी मेहनत करून जे मिळवले जाते, तेव्हाच ती मिळते.
न यदांगिरसे तारां स व्यसर्जयदुल्बणः
जेव्हा उल्बणाने अंगिरसाला तारा दिली नाही,
तेन ब्रह्मशिरोनाम परमास्त्रं महात्मना
तेव्हा त्या महात्म्याने ब्रह्मशिर नावाचे श्रेष्ठ अस्त्र वापरले.
तयोस्तद्युद्धमभवद्घोरं वै तारकामयम्
मग त्या दोघांमध्ये तारेसाठी भीषण युद्ध झाले.
निवार्य रुद्रं समरात्संवर्तानलवर्चसम् 4.1.15.
समरात संहाराग्नीप्रमाणे तेज असलेल्या रुद्राला थांबवले गेले.
अथांतर्गर्भमालोक्य तारां प्राह बृहस्पतिः
मग तारेच्या गर्भावस्थेकडे पाहून बृहस्पतीने तिला विचारले.
इषीकास्तंबमासाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह
तिने ईषीकांच्या गड्ड्याजवळ जाऊन आपला गर्भ सोडला.
ततः संशयमापन्नास्तारामूचुः सुरोत्तमाः
मग देवश्रेष्ठांनी शंका मनात घेऊन तारेला विचारले.
पृच्छमाना यदा देवै र्नाह ताराऽतिसत्रपा
देवतांनी विचारले असता, तारा फार घाबरली आणि काहीही उत्तर दिले नाही.
तं निवार्य तदा ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम्
तेव्हा ब्रह्मदेवाने सर्वांना थांबवून तारेला तिच्या शंकेबद्दल विचारले.
तदा स मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा गर्भं प्रजापतिः
मग प्रजापती राजाने त्या मुलाच्या डोक्याचा वास घेतला.
ततश्च सर्वदेवेभ्यस्तेजोरूपबलाधिकः
मग तो सर्व देवांमध्ये रूप, तेज आणि बळाने श्रेष्ठ ठरला.
जगाम काशीं निर्वाणराशिं विश्वेशपालिताम्
तो काशीला गेला, जे मुक्तीचे स्थान आहे आणि विश्वेश्वराच्या संरक्षणाखाली आहे.
तपश्चचार चात्युग्रमुग्रं संशीलयन्हृदि
त्याने मनोमन अतिशय कठोर तपश्चर्या केली.
ततो विश्वपतिः श्रीमान्विश्वेशो विश्वभावनः 4.1.15.
मग तेजस्वी, सर्व विश्वाचा पालनकर्ता, विश्वेश्वर प्रकट झाला.
उवाच च प्रसन्नात्मा ज्योतीरूपो महेश्वरः
मग प्रसन्नचित्त महेश्वर, तेजस्वी रूपाने, बोलला.
तवानेनाति तपसा लिंगसंशीलनेन च
तुझ्या या कठोर तपामुळे आणि लिंगध्यानामुळे,
इति श्रुत्वा वचः सोथ मेघगंभीर निःस्वनम्
हे शब्द ऐकून, त्याचा आवाज मेघगंभीर झाला.
उन्मील्यलोचने यावत्पुरः पश्यति बालकः
तो मुलगा डोळे उघडताच समोर पाहू लागला.
बुध उवाच नमः पूतात्मने तुभ्यं ज्योतीरूप नमोस्तु ते
बुध म्हणाला: शुद्ध आत्म्याला माझा नमस्कार. प्रकाशमय स्वरूपा, तुला वंदन.
नमः सर्वार्ति नाशाय प्रणतानां शिवात्मने
सर्व दुःखांचा नाश करणाऱ्या, शरण आलेल्यांसाठी कल्याणकारी आत्म्याला नमस्कार.
कृपालवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः
दयाळू असलेल्या तुला नमस्कार. भक्तीने प्राप्त होणाऱ्या तुला वंदन.