चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ
पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होऊन, तो म्हणाला, 'हे कोणते जग आहे, हरिच्या सेवकांमध्ये?'
गणावूचतुः शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः
ते सेवक म्हणाले: 'हे शिवशर्मा, तू फार भाग्यवान आहेस; हे कलानिधीचे लोक आहे.'
पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः
सोमाचा पिता, हे ब्राह्मण, म्हणजे भगवंत अत्रि ऋषी.
अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा
त्यांनी पूर्वी 'अनुत्तर' नावाचं तप केलं होतं.
ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत्
त्यांचं वीर्य वर गेलं आणि ते सोम झाला.
तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः
नियतीने, दहा देव्या त्या गर्भाला धारण करून होत्या.
यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः 4.1.14.
त्या देव्या त्या गर्भाला धरू शकल्या नाहीत, तेव्हा —
पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः
सोम खाली पडलेला पाहून, ब्रह्मा — जगाचा पितामह — पाहत राहिला.
स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम्
त्या श्रेष्ठ रथावर बसून त्याने समुद्राने वेढलेल्या पृथ्वीवर भ्रमण केले.
तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत
त्याच्यातून ओसंडून वाहणारे तेज पृथ्वीमध्ये विलीन झाले.
सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम्
पुन्हा तेज मिळवून, ब्रह्मदेवाच्या कृपेने आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने तो भगवंत वाढला.
अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम्
तो अविमुक्त हे अत्यंत पवित्र क्षेत्र गाठला.
बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम्
तो बीजांचे, औषधींचे, पाण्याचे आणि श्रेष्ठ जन्म घेणाऱ्यांचा राजा झाला.
तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम्
तेथे त्याने एक विहीर निर्माण केली, जी अमृतासारखे पाणी असलेली म्हणून ओळखली जाते.
तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम्
संतुष्ट होऊन, देवांचा देव स्वतः त्याला आपल्या मुकुटावर ठेवला.
पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च
नंतर दक्षाने शाप दिल्यामुळे, तो एका महिन्यात क्षीण झाला.
स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः 4.1.14.
महान राज्य मिळवून, सोम हा सोमवंशातील श्रेष्ठ राजा झाला.
दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम्
सोमाने दक्षिणा म्हणून तीनही लोकांचा दान दिला, असे आम्ही ऐकले आहे.
हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन्
हिरण्यगर्भ, ब्रह्मा, अत्री आणि भृगु हे तेथे ऋत्विज झाले.
तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः
तांसीनी, कुहू, द्युती, पुष्टी आणि प्रभावसु हेही तेथे उपस्थित होते.
उमया सहितं रुद्रं संतर्प्याध्वरकर्मणा
उमा सोबत असलेल्या रुद्राला त्या यज्ञकर्माने संतोष मिळाला.
तत्रैव तप्तवान्सोमस्तपः परमदुष्करम्
तेथेच सोमाने अत्यंत कठीण तप केले.
तत्रैव ब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोसौ कलानिधिः
तेथेच आनंदी ब्राह्मणांनी त्या कलानिधीला संबोधले.
तत्रैव देवदेवस्य विलोचनपदं गतः
तेथेच त्याने देवांचा देव यांच्या चरणांशी स्थान मिळवले.
त्वं ममास्य परामूर्तिरित्युक्तस्तत्तपोबलात्
त्या तपाच्या सामर्थ्याने त्याला सांगितले गेले, 'तू माझी सर्वोच्च मूर्ती आहेस.'
त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम्
तुझ्या अमृतमय हातांनी स्पर्श झाल्याने हे सर्व चराचर जग पावन झाले.
एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा 4.1.14.
असं सांगून महादेवांनी आनंदाने इतर वरही दिले.
यच्च क्रतु क्रियोत्सर्गस्त्वया मह्यं निवेदितः
तू माझ्यासाठी केलेला यज्ञ आणि अर्पण,
ततोत्र लिंगे त्वन्नाम्नि सोमसोमार्धरूपधृक्
त्या यज्ञात, तुझ्या नावाने असलेल्या लिंगात, सोम आणि अर्धा सोम यांच्या रूपात,
अहोरात्रं वसिष्यामि त्रैलोक्यैश्वर्यसंयुतः
मी दिवस-रात्र तिथे राहीन, तीनही लोकांचा अधिपती म्हणून.