अजैकपादहिर्बुध्न्य मुख्या एकादशापि वै
अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य आणि मुख्य अकरा रुद्र हे खरंच —
पुर्यष्टकं च दुष्टेभ्यो देवध्रुग्भ्यो ह्यवंति ते
आठ भागांची नगरी, दुष्ट आणि देवद्रोही लोकांपासून, हे रुद्रच राखतात.
एतैरपि तपस्तप्तं प्राप्य वाराणसीं पुरीम्
या सर्वांनीही कठोर तप केले आणि वाराणसी नगरीत पोहोचले —
ईशानेश प्रसादेन दिश्यैश्यां हि दिगीश्वराः
ईशानाच्या कृपेने ते दिशांचे अधिपती झाले.
भालनेत्रा नीलगलाः शुद्धांगा वृषभध्वजाः
ज्यांच्या कपाळावर तिसरं डोळं आहे, गळा निळा आहे, शरीर शुद्ध आहे, आणि ज्यांचा ध्वज वृषभाचा आहे —
तेऽस्यां पुरि वसंत्यैश्यां सर्वभोगसमृद्धयः
हे सर्व या नगरीत राहतात आणि सर्व प्रकारच्या सुखसंपत्तीने युक्त आहेत.
विपन्नास्तेन पुण्येन जायंते ऽत्रपुरोहिताः 4.1.14.
ज्यांचे पुण्य कमी झाले आहे, ते येथे पुन्हा पुजारी म्हणून जन्म घेतात.
त एव रुद्रा विज्ञेया इहामुत्राप्यसंशयम्
हेच रुद्र म्हणून ओळखावे, या लोकात आणि पुढेही, यात शंका नाही.
उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः
चतुर्दशीला उपवास केल्यावर, मनुष्य पुन्हा गर्भात जन्म घेत नाही.
शिवशर्मा दिवाप्युच्चैरपश्यच्चंद्रचंद्रिकाम्
शिवशर्मा याने दिवसा देखील स्पष्टपणे चंद्राची शीतलता पाहिली.
चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ
पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होऊन, तो म्हणाला, 'हे कोणते जग आहे, हरिच्या सेवकांमध्ये?'
गणावूचतुः शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः
ते सेवक म्हणाले: 'हे शिवशर्मा, तू फार भाग्यवान आहेस; हे कलानिधीचे लोक आहे.'
पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः
सोमाचा पिता, हे ब्राह्मण, म्हणजे भगवंत अत्रि ऋषी.
अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा
त्यांनी पूर्वी 'अनुत्तर' नावाचं तप केलं होतं.
ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत्
त्यांचं वीर्य वर गेलं आणि ते सोम झाला.
तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः
नियतीने, दहा देव्या त्या गर्भाला धारण करून होत्या.
यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः 4.1.14.
त्या देव्या त्या गर्भाला धरू शकल्या नाहीत, तेव्हा —
पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः
सोम खाली पडलेला पाहून, ब्रह्मा — जगाचा पितामह — पाहत राहिला.
स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम्
त्या श्रेष्ठ रथावर बसून त्याने समुद्राने वेढलेल्या पृथ्वीवर भ्रमण केले.
तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत
त्याच्यातून ओसंडून वाहणारे तेज पृथ्वीमध्ये विलीन झाले.
सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम्
पुन्हा तेज मिळवून, ब्रह्मदेवाच्या कृपेने आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने तो भगवंत वाढला.
अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम्
तो अविमुक्त हे अत्यंत पवित्र क्षेत्र गाठला.
बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम्
तो बीजांचे, औषधींचे, पाण्याचे आणि श्रेष्ठ जन्म घेणाऱ्यांचा राजा झाला.
तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम्
तेथे त्याने एक विहीर निर्माण केली, जी अमृतासारखे पाणी असलेली म्हणून ओळखली जाते.
तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम्
संतुष्ट होऊन, देवांचा देव स्वतः त्याला आपल्या मुकुटावर ठेवला.
पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च
नंतर दक्षाने शाप दिल्यामुळे, तो एका महिन्यात क्षीण झाला.
स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः 4.1.14.
महान राज्य मिळवून, सोम हा सोमवंशातील श्रेष्ठ राजा झाला.
दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम्
सोमाने दक्षिणा म्हणून तीनही लोकांचा दान दिला, असे आम्ही ऐकले आहे.
हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन्
हिरण्यगर्भ, ब्रह्मा, अत्री आणि भृगु हे तेथे ऋत्विज झाले.
तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः
तांसीनी, कुहू, द्युती, पुष्टी आणि प्रभावसु हेही तेथे उपस्थित होते.