दीक्षित उवाच हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि
दीक्षित म्हणाला: गुणी मुलाच्या आई, नेहमी सत्य बोलणारी,
तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः
तू नेहमी म्हणतेस, 'तो इथे आहे, तिथे आहे,' पण आता तो बाहेर गेला आहे.
कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः
बायको, मी तुला दिलेला तो मंजीष्टा रंगाचा शाल कुठे आहे?
सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः
आता तो रत्नजडित भुंग्याच्या आकाराचा दागिनाही दिसत नाही.
क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा
तो दक्षिणेकडील कांस्याचा भांडे कुठे आहे? आणि गौड देशातील तांब्याचा घडा कुठे आहे?
क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा
आणि पर्वत प्रदेशातील चंद्रकांत मण्यापासून बनवलेले ते भांडे कुठे आहे?
किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा
अजून काय सांगू? कुलीन स्त्री, मी उगाचच तुझ्यावर रागावलो आहे.
अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा
त्या वाईट, घराला कलंक लावणाऱ्यामुळे मी आता अपत्यहीन झालो आहे.
अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् 4.1.13.
वाईट आणि घराला कलंक लावणारा मुलगा असण्यापेक्षा, मुलगा नसलेलंच पुरुषांना बरं.
स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित्
स्नान करून, नेहमीचे विधी करून, त्याच दिवशी—
श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च
घडलेली सगळी गोष्ट ऐकून आणि आपल्या पूर्वीच्या वागण्याचा दोष स्वतःला देऊन,
चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम्
त्याला मोठी चिंता वाटू लागली: 'कुठे जाऊ, काय करू?'
देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते
इतर देशात धन, खरी ज्ञान आणि सुख मिळू शकतं.
यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा
यज्ञ करणाऱ्या कुटुंबात जन्म मिळणं—मग माझं दु:ख कुठे आहे?
भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित्
मला कुणाकडून भिक्षा मागता येत नाही, आणि कुठेही माझा ओळखीचा कोणी नाही.
सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम्
सूर्य उगवला की, माझी आई मला नेहमी छान शिजवलेलं अन्न देते.
इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः
तो असं विचार करत असताना सूर्य पश्चिम डोंगरामागे मावळला.
महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात्
त्याने मोठ्या प्रमाणात नैवेद्य घेतला आणि शहराबाहेर गेला.
पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् 4.1.13.
शिजवलेल्या अन्नाचा सुवास घेत, भुकेला असलेला तो त्याच्या मागे गेला.
पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः
पळत असताना तो मारला गेला आणि क्षणात त्याचा मृत्यू झाला.
कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः 4.1.13.
हा मुलगा आपल्या घराच्या रीतिरिवाजांना विरोध करतो आणि आईवडिलांच्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करतो.
कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः 4.1.13.
कलींगाचा राजा आता सर्व पापांपासून मुक्त होईल.
स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः 4.1.13.
स्वार्थाचा दीप, शिरावरचं चिन्ह, अंधार दूर करणारा.
तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् 4.1.13.
त्याने इतकं तप केलं की शेवटी फक्त त्वचा आणि हाडं उरली.
क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् 4.1.13.
तो क्रूर नजरेने पाहत होता आणि हेच पुन्हा पुन्हा बोलत होता.
देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते 4.1.13.
देवाने तुला दिलेले वर तसेच राहतील.
पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम्
शहरात यक्षांच्या राजांची रूपं अशीच सांगितली जातात.
अलकायाः पुरोभागे पूरैशानीमहोदया
अलकाच्या पुढे, ईशान्येला, एक मोठा डोंगर उगवतो.
शिवस्मरणसंसक्ताः शिवव्रतपरायणाः
शिवाच्या स्मरणात रमलेले, शिवव्रताला समर्पित.
साभिलाषास्तपस्यंति स्वर्गभोगोस्त्वितीह नः
ते इच्छा धरून तप करतात, पण आपल्याला इथे स्वर्गसुखाची इच्छा नाही.