मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति
म्हणतात, मुलगा आईचे वर्तन कठोर बोलण्यातून दाखवतो.
तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः
माझं मन त्याच्या चरणांमध्ये गुंतलेलं आहे, आणि महेश्वर साक्षी आहे.
अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति
वा! किती बलवान आहे नशीब, ज्यामुळे तू जन्मास आलास.
न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः
तो अवघड समजणारा धर्म त्याने सोडला नाही, कारण तो व्यसनात पडला होता.
सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः
इतरांच्या स्त्रियांमध्ये आणि या व्यसनांत गुंतलेल्यांपैकी कोण नष्ट झाला नाही?
अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम्
तो रागाच्या भरात जुगाऱ्यांना वस्त्रं आणि इतर सामान देई.
स्वपंत्यास्त्वेकदाऽऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत्
एकदा त्याने आपल्या बायकोचं वस्त्र घेतलं आणि दूरच्या जुगाऱ्याला दिलं.
दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्
नशिबाने जुगारी म्हणून ओळखला गेलेला तो, पुन्हा पुन्हा विचारला गेला, 'का?'
ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा 4.1.13.
तू मला मोठ्याने दोष देतोस, ब्राह्मणा—मी कोणती चोरी केली?
मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः
माझ्या आईसाठी पूर्वी जुगाऱ्यात जिंकलेलं वस्त्र आणलं होतं.
अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु
इतर जुगाऱ्यांना त्याने पुष्कळ धन दिलं.
भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च
कांस्य आणि तांब्याची अनेक रंगीबेरंगी भांडीही होती.
न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले
पृथ्वीवर असा कुठलाही जुगारी नव्हता जो त्याच्या तोडीचा असेल.
कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः
अशा वाईट वागणुकीत निपुण असलेला मुलगा कसा ओळखला गेला नाही?
प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम्
डोक्यावर कापड गुंडाळून तो आपल्या घरात गेला.
दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः
दीक्षितायिनी, तू कुठे आहेस? तुझा गुणी मुलगा कुठे आहे?
अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता
शरीराला तेल लावताना, तू माझ्याकडून घेतलेली अंगठी—
इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी
हे शब्द ऐकून दीक्षितायिनी घाबरली.
व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि 4.1.13.
मी देवपूजेच्या आणि नैवेद्याच्या तयारीत गुंतले होते.
इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया
आत्ताच मी शिजवलेल्या जेवणाच्या तयारीत व्यस्त होते.
दीक्षित उवाच हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि
दीक्षित म्हणाला: गुणी मुलाच्या आई, नेहमी सत्य बोलणारी,
तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः
तू नेहमी म्हणतेस, 'तो इथे आहे, तिथे आहे,' पण आता तो बाहेर गेला आहे.
कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः
बायको, मी तुला दिलेला तो मंजीष्टा रंगाचा शाल कुठे आहे?
सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः
आता तो रत्नजडित भुंग्याच्या आकाराचा दागिनाही दिसत नाही.
क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा
तो दक्षिणेकडील कांस्याचा भांडे कुठे आहे? आणि गौड देशातील तांब्याचा घडा कुठे आहे?
क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा
आणि पर्वत प्रदेशातील चंद्रकांत मण्यापासून बनवलेले ते भांडे कुठे आहे?
किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा
अजून काय सांगू? कुलीन स्त्री, मी उगाचच तुझ्यावर रागावलो आहे.
अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा
त्या वाईट, घराला कलंक लावणाऱ्यामुळे मी आता अपत्यहीन झालो आहे.
अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् 4.1.13.
वाईट आणि घराला कलंक लावणारा मुलगा असण्यापेक्षा, मुलगा नसलेलंच पुरुषांना बरं.
स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित्
स्नान करून, नेहमीचे विधी करून, त्याच दिवशी—