ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः
ब्राह्मणांसाठी खरी संपत्ती म्हणजे चांगली विद्या आणि सज्जनांची संगत.
इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः
अशा रीतीने तुझे पूर्वज येथे कीर्तीला पोहोचले.
सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर
चांगली विद्या मनाशी ठेव आणि ब्राह्मणाचा आचार पाळ.
ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी
तू अजून एकोणीस वर्षांचा नाहीस; ती सोळा वर्षांची आहे.
एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव
ही सद्गुणी मुलगी निवड आणि वडिलांवर प्रेम ठेव.
ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो
मग तुला लाज कशाची? मुला, वाईट वर्तन सोड.
तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः
त्यांच्याही भीती तुला वाटत नाही; तू दोन्ही कुळांमधून शुद्ध जन्मलेला आहेस.
गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान्
घरातसुद्धा, वडिलांचे हे शिस्तबद्ध शिष्य पाहा.
श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति 4.1.13.
मुला, जर तू श्रद्धा सोडलीस तर उपजीविकेवर संकट येईल.
अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति
ते लगेच हसतील आणि म्हणतील, 'हेच तर दीक्षिताला शोभून दिसतं.'
मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति
म्हणतात, मुलगा आईचे वर्तन कठोर बोलण्यातून दाखवतो.
तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः
माझं मन त्याच्या चरणांमध्ये गुंतलेलं आहे, आणि महेश्वर साक्षी आहे.
अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति
वा! किती बलवान आहे नशीब, ज्यामुळे तू जन्मास आलास.
न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः
तो अवघड समजणारा धर्म त्याने सोडला नाही, कारण तो व्यसनात पडला होता.
सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः
इतरांच्या स्त्रियांमध्ये आणि या व्यसनांत गुंतलेल्यांपैकी कोण नष्ट झाला नाही?
अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम्
तो रागाच्या भरात जुगाऱ्यांना वस्त्रं आणि इतर सामान देई.
स्वपंत्यास्त्वेकदाऽऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत्
एकदा त्याने आपल्या बायकोचं वस्त्र घेतलं आणि दूरच्या जुगाऱ्याला दिलं.
दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्
नशिबाने जुगारी म्हणून ओळखला गेलेला तो, पुन्हा पुन्हा विचारला गेला, 'का?'
ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा 4.1.13.
तू मला मोठ्याने दोष देतोस, ब्राह्मणा—मी कोणती चोरी केली?
मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः
माझ्या आईसाठी पूर्वी जुगाऱ्यात जिंकलेलं वस्त्र आणलं होतं.
अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु
इतर जुगाऱ्यांना त्याने पुष्कळ धन दिलं.
भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च
कांस्य आणि तांब्याची अनेक रंगीबेरंगी भांडीही होती.
न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले
पृथ्वीवर असा कुठलाही जुगारी नव्हता जो त्याच्या तोडीचा असेल.
कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः
अशा वाईट वागणुकीत निपुण असलेला मुलगा कसा ओळखला गेला नाही?
प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम्
डोक्यावर कापड गुंडाळून तो आपल्या घरात गेला.
दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः
दीक्षितायिनी, तू कुठे आहेस? तुझा गुणी मुलगा कुठे आहे?
अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता
शरीराला तेल लावताना, तू माझ्याकडून घेतलेली अंगठी—
इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी
हे शब्द ऐकून दीक्षितायिनी घाबरली.
व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि 4.1.13.
मी देवपूजेच्या आणि नैवेद्याच्या तयारीत गुंतले होते.
इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया
आत्ताच मी शिजवलेल्या जेवणाच्या तयारीत व्यस्त होते.