शंभो महेश करुणाकर शूलपाणे मृत्युंजयस्त्वमिति वेदविदो वदंति
शंभो, महेश, दयाळू, त्रिशूळधारी, मृत्यूलाही जिंकणारा — वेद जाणणारे असेच म्हणतात.
हा हंतहंतभवता भव तापहारी कस्माद्विधेऽत्र विदधे बहुभिः प्रयत्नैः 4.1.11.
अरे देवा, तू दुःख दूर करणारा असताना, इतक्या कष्टाने हे सगळं का केलंस?
हा कालबालकवती किमुतेन राज्ञी त्वत्कालतां न हृतवान्नसुताननेंदुः
अरे काळासारख्या काळ्या मुलाची राणी, तुझ्या मुलाचा काळ का घेतला नाहीस, चंद्रमुखी?
इत्थं विलप्य बहुशो नयनांबुधारासंपातजात तटिनी शतमुत्तरंगम्
ती पुन्हा पुन्हा अशा प्रकारे रडू लागली, आणि डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंच्या धारा जणू एक मोठी नदीच बनली.
आकर्ण्य तत्करुणवत्परिदेवितानि तानि द्रुमा व्रततयः कुसुमाश्रुपातैः
ती करूण हाक ऐकून, व्रतस्थ झाडांनीही अश्रू मिसळलेली फुलं टाकली.
रुण्णं तया किल तथा बहुमुक्तकंठमार्तस्वरैः प्रतिरवच्छलतो यथोच्चैः
तिच्या तुटक्या गळ्याने, दुःखाने भरलेल्या आवाजात, मोठ्या आवाजात साऱ्या जंगलात प्रतिध्वनी घुमू लागली.
श्रुत्वार्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किंकिमेतत्
तो आर्त आवाज ऐकून, विश्वनराने मोह सोडून उठला आणि म्हणाला, 'हे काय? काय चाललंय? हे सगळं काय आहे?'
अगस्त्य उवाच ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ
अगस्त्य म्हणाले — मग त्याने आपल्या आईवडिलांना मोठ्या दुःखाने भरलेले पाहिलं.
न मांकृत वपुस्त्राणं भवच्चरणरेणुभिः
मी तुमच्या पायांच्या धुळीने हे शरीर वाचवायला केलं नाही.
प्रतिज्ञां शृणुतं तातौ यदि वां तनयो ह्यहम्
आईवडिलांनो, मी खरंच तुमचा मुलगा असेन, तर माझं वचन ऐका.
मृत्युंजयं समाराध्य सर्वज्ञं सर्वदं सताम्
मृत्यूलाही जिंकणाऱ्या, सर्वज्ञ, सर्व काही देणाऱ्या आणि सज्जनांचा आधार असलेल्या त्याची भक्ती केल्याने—
इति श्रुत्वा वचस्तस्य जरितौ द्विजदंपती 4.1.11.
त्याचं बोलणं ऐकून, ते वयोवृद्ध ब्राह्मण दांपत्य—
अंधकं यस्त्रिशूलाग्रप्रोतं वर्षायुतं पुरा 4.1.11.
ज्याने पूर्वी त्रिशूळाच्या टोकाने अंधकाला दहा हजार वर्षे भोसकलं—
तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरं विभुम्
तेथे विधीपूर्वक स्नान करून, विश्वेश्वर भगवानाचं दर्शन घेतलं.
आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये बहु 4.1.11.
त्या लिंगाकडे पुन्हा पुन्हा पाहून त्याच्या मनात फार समाधान वाटले.
विश्वेषां विश्वबीजानां कर्माख्यानां लयो यतः 4.1.11.
सर्व विश्वाची बीजे आणि त्यांची नावे, तसेच सर्व कर्मांचा शेवट त्यातूनच होतो.
उवाच मधुरं धीरः कीरवन्मधुराक्षरम् 4.1.11.
तो ज्ञानी गोड आवाजात, गाण्यासारख्या मधुर शब्दांत बोलला.
परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् 4.1.11.
गुरूंच्या वचनातून आणि परंपरेतून महादेवाला ओळखले.
ततः काशीं पुनः प्राप्य कल्पांते मोक्षमाप्नुयात् 4.1.11.
मग पुन्हा काशीला पोहोचून, कल्पाच्या शेवटी मुक्ती मिळते.
गणावूचतुः इत्थमग्निस्वरूपं ते शिवशर्मन्प्रवर्णितम्
गणांनी म्हटले: शिवशर्म्यांनी तुला अग्निरूपाचे वर्णन असे केले आहे.
शिवशर्मोवाच पुरुषोत्तमपादाब्जपरागोद्धूसरालकौ
शिवशर्म्यांनी सांगितले: परमपुरुषाच्या कमळपदांच्या परागाने त्यांचे केस धूसर झाले आहेत.
गणावूचतुः दिक्पतेर्निर्ऋतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता
गणांनी म्हटले: ही दिशा निरृतिची आहे, जिथे पुण्यवान आणि पापी लोक राहतात.
राक्षसानिवसंत्यस्यामपरद्रोहिणः सदा
इथे राक्षस आणि नेहमी दुसऱ्यांना फसवणारे लोक वास करतात.
स्मृत्युक्तश्रुतिवर्त्मानो जातवर्णावरेष्वपि
स्मृती आणि श्रुतीने सांगितलेला मार्ग पाळणारे, जरी ते नीच जातीत जन्मले असले,
परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः
जे परस्त्री, परधन आणि दुसऱ्यांना त्रास देण्यापासून दूर राहतात,
द्विजातिभक्त्युत्पन्नार्थैरात्मानं पोषयंति ये
जे द्विजांच्या भक्तीने मिळालेल्या संपत्तीने स्वतःचा उदरनिर्वाह करतात,
आहूता वस्त्रवदना वदंति द्विजसंनिधौ
चंद्रासारखा चेहरा असलेल्या स्त्रिया बोलावल्यावर द्विजांच्या उपस्थितीत बोलतात.
तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यं देवपरायणाः
जे नेहमी तीर्थस्नानात आणि देवभक्तीत मग्न असतात,
दम दान दया क्षांति शौचेंद्रिय विनिग्रहाः
स्वतःवर संयम, दान, दया, क्षमा, शुद्धता आणि इंद्रियांचे नियंत्रण—
आवश्येषु सदोद्युक्ता ये जाता यत्रकुत्रचित् 4.1.12.
हे गुण जिथे कुठे जन्मले असले तरी, जे नेहमी यामध्ये रत असतात,