विश्वानरः सपत्नीकस्तच्छ्रुत्वा नारदेरितम्
विश्वानर आणि त्याची पत्नी यांनी नारदांनी सांगितलेली ही वचने ऐकली.
हाहतोस्मीति वचसा हृदयं समताडयत् 4.1.11.
'हाय, मी संपलो!' असे म्हणून त्याने आपले हृदय दणकन मारले.
शुचिष्मत्यपि दुःखार्ता रुरोदातीव दुःसहम्
शुद्ध मनाची असूनही ती दुःखाने व्याकुळ झाली आणि ती असह्य अशा वेदनेने रडू लागली.
हाशिशो हागुणनिधे हा पितुर्वाक्यकारक
'हाय बाळा! हाय गुणांचा खजिना! हाय, वडिलांचे वचन पाळणारा!'
त्वदेकपुत्रां हापुत्रकोऽत्र मां त्रायते पुरा
'हाय, माझा एकुलता एक मुलगा! हाय, हे बाळ मला वाचवो!'
हा बाल हा विमल हा कमलायताक्ष हा लोकलोचनचकोर कुरंगलक्ष्मन्
'हाय बाळा! हाय निर्मळा! हाय कमळासारख्या डोळ्यांचा! हाय, जगाचा चंद्र, हरिणासारखा डाग असलेला!'
हा पूर्णचंद्रमुख हा सुनखांगुलीक हा चाटुकारवचनामृतवीचिपूर
अरे, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा! अरे, सोन्यासारख्या बोटा! अरे, गोड बोलणं जणू अमृताच्या लाटा, मन मोहून टाकणारं!
नोप्तो बलिर्न बत कासु च देवता सुतीर्थानि कानि न मयाध्युषितानि वत्स
ना बळी मिळाला, ना कोणते देव, आणि मी कोणतेही पवित्र तीर्थ सोडले नाही, बाळा, मी कुठे राहिलो नाही?
संसारसागरतरे हर दुःखभारं सारं मुखेंदुमभिदर्शय सौख्यसिंधो
या संसाराच्या अथांग सागरात, माझं दुःख दूर कर. तूच खरी माया आहेस, तुझं चंद्रासारखं मुख दाखव, सुखाच्या सागरासारख्या!
किंदेवता अहह जन्ममहोत्सवेऽस्य ज्ञात्वेति भाविमिलिता युगपत्समस्ताः
काय रे देवांनो, या जन्माच्या मोठ्या सोहळ्यात, हे जाणून, सगळे एकत्र का जमलात?
शंभो महेश करुणाकर शूलपाणे मृत्युंजयस्त्वमिति वेदविदो वदंति
शंभो, महेश, दयाळू, त्रिशूळधारी, मृत्यूलाही जिंकणारा — वेद जाणणारे असेच म्हणतात.
हा हंतहंतभवता भव तापहारी कस्माद्विधेऽत्र विदधे बहुभिः प्रयत्नैः 4.1.11.
अरे देवा, तू दुःख दूर करणारा असताना, इतक्या कष्टाने हे सगळं का केलंस?
हा कालबालकवती किमुतेन राज्ञी त्वत्कालतां न हृतवान्नसुताननेंदुः
अरे काळासारख्या काळ्या मुलाची राणी, तुझ्या मुलाचा काळ का घेतला नाहीस, चंद्रमुखी?
इत्थं विलप्य बहुशो नयनांबुधारासंपातजात तटिनी शतमुत्तरंगम्
ती पुन्हा पुन्हा अशा प्रकारे रडू लागली, आणि डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंच्या धारा जणू एक मोठी नदीच बनली.
आकर्ण्य तत्करुणवत्परिदेवितानि तानि द्रुमा व्रततयः कुसुमाश्रुपातैः
ती करूण हाक ऐकून, व्रतस्थ झाडांनीही अश्रू मिसळलेली फुलं टाकली.
रुण्णं तया किल तथा बहुमुक्तकंठमार्तस्वरैः प्रतिरवच्छलतो यथोच्चैः
तिच्या तुटक्या गळ्याने, दुःखाने भरलेल्या आवाजात, मोठ्या आवाजात साऱ्या जंगलात प्रतिध्वनी घुमू लागली.
श्रुत्वार्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किंकिमेतत्
तो आर्त आवाज ऐकून, विश्वनराने मोह सोडून उठला आणि म्हणाला, 'हे काय? काय चाललंय? हे सगळं काय आहे?'
अगस्त्य उवाच ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ
अगस्त्य म्हणाले — मग त्याने आपल्या आईवडिलांना मोठ्या दुःखाने भरलेले पाहिलं.
न मांकृत वपुस्त्राणं भवच्चरणरेणुभिः
मी तुमच्या पायांच्या धुळीने हे शरीर वाचवायला केलं नाही.
प्रतिज्ञां शृणुतं तातौ यदि वां तनयो ह्यहम्
आईवडिलांनो, मी खरंच तुमचा मुलगा असेन, तर माझं वचन ऐका.
मृत्युंजयं समाराध्य सर्वज्ञं सर्वदं सताम्
मृत्यूलाही जिंकणाऱ्या, सर्वज्ञ, सर्व काही देणाऱ्या आणि सज्जनांचा आधार असलेल्या त्याची भक्ती केल्याने—
इति श्रुत्वा वचस्तस्य जरितौ द्विजदंपती 4.1.11.
त्याचं बोलणं ऐकून, ते वयोवृद्ध ब्राह्मण दांपत्य—
अंधकं यस्त्रिशूलाग्रप्रोतं वर्षायुतं पुरा 4.1.11.
ज्याने पूर्वी त्रिशूळाच्या टोकाने अंधकाला दहा हजार वर्षे भोसकलं—
तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरं विभुम्
तेथे विधीपूर्वक स्नान करून, विश्वेश्वर भगवानाचं दर्शन घेतलं.
आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये बहु 4.1.11.
त्या लिंगाकडे पुन्हा पुन्हा पाहून त्याच्या मनात फार समाधान वाटले.
विश्वेषां विश्वबीजानां कर्माख्यानां लयो यतः 4.1.11.
सर्व विश्वाची बीजे आणि त्यांची नावे, तसेच सर्व कर्मांचा शेवट त्यातूनच होतो.
उवाच मधुरं धीरः कीरवन्मधुराक्षरम् 4.1.11.
तो ज्ञानी गोड आवाजात, गाण्यासारख्या मधुर शब्दांत बोलला.
परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् 4.1.11.
गुरूंच्या वचनातून आणि परंपरेतून महादेवाला ओळखले.
ततः काशीं पुनः प्राप्य कल्पांते मोक्षमाप्नुयात् 4.1.11.
मग पुन्हा काशीला पोहोचून, कल्पाच्या शेवटी मुक्ती मिळते.
गणावूचतुः इत्थमग्निस्वरूपं ते शिवशर्मन्प्रवर्णितम्
गणांनी म्हटले: शिवशर्म्यांनी तुला अग्निरूपाचे वर्णन असे केले आहे.