जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम्
जो कुणी जठराग्नी वाढवण्यासाठी अग्नीमय औषध देतो—
यज्ञोपस्कर वस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं तु वा
किंवा जो यज्ञासाठी यज्ञोपकरणे किंवा धन अर्पण करतो—
अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः
द्विजांसाठी अग्नीच सर्वोच्च कल्याण करणारा आहे.
अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात्
अग्नीच्या स्पर्शाने सर्व अपवित्रता क्षणात नाहीशी होते.
अपि वेदं विदित्वा यस्त्यक्त्वा वै जातवेदसम्
जो वेद जाणूनसुद्धा जातवेदाचा त्याग करतो—
अंतरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चितो ह्याशुशुक्षणिः
—हा अंतरात्मा प्रत्यक्ष साक्षी आहे, तो निश्चित आणि लवकर शुद्ध करणारा आहे.
तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका
ही तेजस्वी, शांभवी मूर्ती प्रत्यक्ष आहे आणि तिचे स्वरूप दहनमय आहे.
चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रं त्रिभुवनेशितुः 4.1.10.
हा तेजस्वी अग्नी प्रत्यक्ष त्रिभुवनाधीशाचे नेत्र आहे.
धूपप्रदीपनैवेद्य पयो दधि घृतैक्षवम्
धूप, दिवा, नैवेद्य, दूध, दही, तूप आणि ऊसाचा रस—
शिवशर्मोवाच कोयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम्
शिवशर्मा म्हणाले: हा कृशानू कोण आहे? तो कुणाचा पुत्र आहे? त्याला हे स्थान कसे मिळाले?
योयं यस्य यथाऽनेन प्रापि ज्योतिष्मतीपुरी
हा कोण आहे, तो कुणाचा आहे, आणि त्याने या तेजस्वी नगरीत कसे प्रवेश केला?
नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा
नर्मदेच्या सुंदर काठी, नर्मपूर या नगरीत पूर्वी—
ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतःसदा
जो ब्रह्मचर्याश्रमात निष्ठावान आहे आणि नेहमी ब्रह्मयज्ञात तल्लीन असतो.
विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारचंचुरः
ज्याने सर्व शास्त्रांचा अर्थ समजून घेतला आहे आणि जो व्यवहारातही कुशल आहे.
चतुर्णामप्याश्रमाणां कोतीव श्रेयसे सताम्
सज्जनांसाठी चारही आश्रमांची कोटींनीही प्राप्ती ही केवळ परमकल्याणासाठीच असते.
इदं श्रेयस्त्विदं श्रेयस्त्विदं तु सुकरं भवेत्
हेच श्रेष्ठ कल्याण, हेच श्रेष्ठ कल्याण; पण हे सहज साध्यही होऊ शकते.
ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः
कोणतीही अवस्था असो—ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ किंवा भिक्षुक.
देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते 4.1.10.
तो देव, माणसे, पितर आणि प्राणी यांच्याद्वारे पोसला जातो.
अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही
जो गृहस्थ न अंघोळ करता, न हवन करून, न दान देऊन जेवतो—
अस्नाताशी मलं भुंक्ते त्वजपी पूयशोणितम्
अंघोळ न करता जेवणारा अपवित्र अन्न खातो; मंत्र न म्हणता जेवणारा पूय आणि रक्त खातो.
ब्रह्मचर्यं हि गार्हस्थ्ये यादृक्कल्पनयोज्झितम्
गृहस्थाश्रमात योग्य रीतीने पाळलेले ब्रह्मचर्य खरेच श्रेष्ठ मानले जाते.
हठाद्वा लोकभीत्या वा स्वार्थाद्वा ब्रह्मचर्यभाक्
जरी जबरदस्तीने, लोकांची भीती म्हणून किंवा स्वतःच्या फायद्यासाठी कोणी ब्रह्मचर्य पाळले—
परदारपरित्यागात्स्वदारपरितुष्टितः
परस्त्रीचा त्याग करून आणि आपल्या पत्नीमध्येच समाधान मानणारा—
विमुक्तरागद्वेषो यः कामक्रोधविवर्जितः
जो आसक्ती व द्वेषातून मुक्त आहे, ज्याच्यात काम व क्रोध नाहीत—
वैराग्याद्गृहमुत्सृज्य गृहधर्मान्हृदि स्मरेत्
वैराग्याने घर सोडून, तो मनात गृहधर्म आठवत राहतो.
अयाचितोपस्थितया यो वृत्त्या वर्तते गृही
जो गृहस्थ कोणतीही मागणी न करता, आपोआप मिळणाऱ्या साधनांवर जगतो—
प्राथयेद्यत्क्वचित्किंचिद्दुष्प्रापं वा भविष्यति
तो जर कधी काही मागितले, अगदी दुर्लभ असले तरी, ते त्याला मिळते.
गुणागुणविचार्येत्थं स वै विश्वानरो द्विजः 4.1.10.
गुणदोषांचा विचार करत, असा द्विज खरोखरच विश्वाचा अग्नि आहे.
अग्निशुश्रूषणरतः पंचयज्ञपरायणः
जो अग्निसेवेत आनंद मानतो आणि पाच यज्ञांना समर्पित असतो—
धर्मार्थकामान्युक्तात्मा सोर्जयन्स्वस्वकालतः
तो संयमी पुरुष धर्म, अर्थ आणि काम यांचा योग्य काळानुसार उपभोग घेतो.