निष्प्रत्यूहं क्रतुशतं यः कश्चित्कुरुतेऽवनौ
कोणीही पृथ्वीवर शंभर विघ्नरहित यज्ञ करतो—
असमाप्तक्रतुशता वसंत्यत्र महीभुजः
ज्यांचे शंभर यज्ञ पूर्ण झाले नाहीत असे राजे इथे राहतात.
तुलापुरुषदानादि महादानानि षोडश
तुलापुरुषदान वगैरे सोळा मोठी दाने—
अक्लीबवादिनो धीराः संग्रामेष्वपराङ्मुखाः
शूरपणे बोलणारे, धीराने उभे राहणारे, युद्धात कधीही पाठी फिरवणारे नाहीत—
इत्युद्देशात्समाख्याता महेंद्रनगरी स्थितिः
अशा प्रकारे, महेंद्र नगरीचे अस्तित्व थोडक्यात सांगितले आहे.
इमामर्चिष्मतीं पश्य वीतिहोत्रपुरीं शुभाम्
ही तेजस्वी आणि पावन वीतिहोत्र नगरी पाहा.
अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्दृढसत्त्वा जितेंद्रियाः
जे लोक ठाम मनाचे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारे आहेत, ते अग्नीत प्रवेश करतात—
अग्निहोत्ररता विप्रास्तथाग्निब्रह्मचारिणः 4.1.10.
—तसेच जे ब्राह्मण अग्निहोत्रात रममाण असतात आणि जे अग्निब्रह्मचर्याचे व्रत पाळतात—
शीते शीतापनुत्यै यस्त्विध्मभारान्प्रयच्छति
थंडीमध्ये, जो कुणी दुसऱ्याच्या थंडी निवारणासाठी इंधनाचे भारे देतो—
अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्याच्छ्रद्धयान्वितः
जो श्रद्धेने अनाथासाठी अग्निसंस्कार करतो—
जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम्
जो कुणी जठराग्नी वाढवण्यासाठी अग्नीमय औषध देतो—
यज्ञोपस्कर वस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं तु वा
किंवा जो यज्ञासाठी यज्ञोपकरणे किंवा धन अर्पण करतो—
अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः
द्विजांसाठी अग्नीच सर्वोच्च कल्याण करणारा आहे.
अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात्
अग्नीच्या स्पर्शाने सर्व अपवित्रता क्षणात नाहीशी होते.
अपि वेदं विदित्वा यस्त्यक्त्वा वै जातवेदसम्
जो वेद जाणूनसुद्धा जातवेदाचा त्याग करतो—
अंतरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चितो ह्याशुशुक्षणिः
—हा अंतरात्मा प्रत्यक्ष साक्षी आहे, तो निश्चित आणि लवकर शुद्ध करणारा आहे.
तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका
ही तेजस्वी, शांभवी मूर्ती प्रत्यक्ष आहे आणि तिचे स्वरूप दहनमय आहे.
चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रं त्रिभुवनेशितुः 4.1.10.
हा तेजस्वी अग्नी प्रत्यक्ष त्रिभुवनाधीशाचे नेत्र आहे.
धूपप्रदीपनैवेद्य पयो दधि घृतैक्षवम्
धूप, दिवा, नैवेद्य, दूध, दही, तूप आणि ऊसाचा रस—
शिवशर्मोवाच कोयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम्
शिवशर्मा म्हणाले: हा कृशानू कोण आहे? तो कुणाचा पुत्र आहे? त्याला हे स्थान कसे मिळाले?
योयं यस्य यथाऽनेन प्रापि ज्योतिष्मतीपुरी
हा कोण आहे, तो कुणाचा आहे, आणि त्याने या तेजस्वी नगरीत कसे प्रवेश केला?
नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा
नर्मदेच्या सुंदर काठी, नर्मपूर या नगरीत पूर्वी—
ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतःसदा
जो ब्रह्मचर्याश्रमात निष्ठावान आहे आणि नेहमी ब्रह्मयज्ञात तल्लीन असतो.
विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारचंचुरः
ज्याने सर्व शास्त्रांचा अर्थ समजून घेतला आहे आणि जो व्यवहारातही कुशल आहे.
चतुर्णामप्याश्रमाणां कोतीव श्रेयसे सताम्
सज्जनांसाठी चारही आश्रमांची कोटींनीही प्राप्ती ही केवळ परमकल्याणासाठीच असते.
इदं श्रेयस्त्विदं श्रेयस्त्विदं तु सुकरं भवेत्
हेच श्रेष्ठ कल्याण, हेच श्रेष्ठ कल्याण; पण हे सहज साध्यही होऊ शकते.
ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः
कोणतीही अवस्था असो—ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ किंवा भिक्षुक.
देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते 4.1.10.
तो देव, माणसे, पितर आणि प्राणी यांच्याद्वारे पोसला जातो.
अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही
जो गृहस्थ न अंघोळ करता, न हवन करून, न दान देऊन जेवतो—
अस्नाताशी मलं भुंक्ते त्वजपी पूयशोणितम्
अंघोळ न करता जेवणारा अपवित्र अन्न खातो; मंत्र न म्हणता जेवणारा पूय आणि रक्त खातो.