यथा कदंबकुसुमं किंजल्कैः सर्वतोवृतम्
जसा कदंबाचा फुल सर्व बाजूंनी केसरांनी वेढलेला असतो,
दूराद्रविं स विज्ञाय धृततामरसद्वयम् 4.1.9.
दूरवरून त्या द्रव्याची ओळख पटवून, तो दोन कमळे हातात घेतो.
विचित्रेणैकचक्रेण सप्तसप्तियुतेन च
विचित्र अशा एका चाकावर, सात घोड्यांनी ओढलेली,
अप्सरोमुनिगंधर्व सर्पग्रामणि नैर्ऋतैः
अप्सरा, ऋषी, गंधर्व, नागांचे प्रमुख आणि रात्रिचे आत्मे, हे सर्व त्याच्यासोबत आहेत.
तस्य प्रणामंदेवोपि भ्रूभंगेनानुमन्य च
त्याच्या नमस्काराला देवाने देखील भुवया हलवून संमती दिली.
प्रक्रांते द्युमणौ दूरं शिवशर्मातिशर्मवान्
सूर्य दूर निघून गेल्यावर, शिवशर्मा, ज्याच्यावर मोठे पुण्य होते, तो निघून गेला.
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुमाचक्षाथां ममाग्रतः
हे मला ऐकायचं आहे; कृपया माझ्यासमोर सांगा.
शृणु द्विज महाप्राज्ञ त्वय्यकथ्यं न किंचन
ऐक, द्विजा, तू मोठ्या बुद्धीचा आहेस; तुझ्यापासून काहीही लपवायचं नाही.
नियंता सर्वभूतानां य एकःकारणं परम्
सर्व जीवांचा नियंत्रक आणि एकमेव श्रेष्ठ कारण तोच आहे.
आविर्भाव तिरोभावौ यद्भूनर्तनवर्तिनौ
सृष्टीचा आरंभ आणि अंत, या दोन्ही त्याच्या नृत्यात घडतात.
योसावादित्यपुरुषः सोसावहमिति स्फुटम्
जो हा आदित्यपुरुष आहे, तोच मी स्पष्टपणे आहे.
निश्चितार्थां श्रुतिमिमां ब्राह्मणासो द्विजोत्तम 4.1.9.
ब्राह्मण, हे द्विजश्रेष्ठा, वेदाचा अर्थ ठरवण्यासाठी त्याचा अभ्यास करतात.
उपलभ्य च सावित्रीं नोपतिष्ठेत यः पराम्
आणि ज्याने सावित्री जाणली, पण तो श्रेष्ठाची पूजा करत नाही—
तावत्प्रातर्जपंस्तिष्ठेद्यावदर्धोदयो रवेः
तो सूर्य अर्धा उगवलेला असेपर्यंत प्रातःकालचा जप करावा.
सादित्यां मध्यमां संध्यां जपेदादित्यसंमुखः
मध्यान्हीची संध्या सूर्याच्या दिशेला तोंड करून जपावी.
काले फलंत्योषधयः काले पुष्पंति पादपाः
वनस्पती योग्य वेळी फळ देतात; झाडे योग्य वेळी फुलतात.
मंदेहदेहनाशार्थमुदयास्तमये रविः
मंदेहांचा नाश करण्यासाठी सूर्य उगवतो आणि मावळतो.
गायत्रीमंत्रतोयाढ्यं दत्तं येनांजलित्रयम्
जो गायत्री मंत्राने पावन केलेले तीन अंजली पाणी देतो—
किं किं न सविता सूते काले सम्यगुपासितः
समयावर नीट उपासना केल्यास सविता काय उत्पन्न करत नाही?
मित्रपुत्र कलत्राणि क्षेत्राणि विविधानि च
मित्र, पुत्र, पत्नी, शेतजमीन आणि विविध संपत्ती—
अष्टादश सुविद्यासु मीमांसातिगरीयसी
अठरा विद्यांमध्ये मीमांसा सर्वात श्रेष्ठ आहे.
ततोपि धर्मशास्त्राणि तेभ्यो गुर्वी श्रुतिर्द्विज 4.1.9.
त्यापुढे धर्मशास्त्रे येतात; त्याहूनही श्रेष्ठ वेद आहे, हे द्विजा.
दुर्लभा सर्वमंत्रेषु गायत्री प्रणवान्विता
सर्व मंत्रांमध्ये गायत्री आणि प्रणव यांचा संगम फार दुर्मिळ आहे.
न गायत्री समो मंत्रो न काशी सदृशी पुरी
गायत्रीला तोड असा दुसरा मंत्र नाही, आणि काशीला सारखी दुसरी नगरी नाही.
गायत्री वेदजननी गायत्री ब्राह्मणप्रसूः
गायत्री ही वेदांची जननी आहे; गायत्रीपासूनच ब्राह्मणांचा उगम झाला आहे.
वाच्यवाचकसंबंधो गायत्र्याः सवितुर्द्वयोः
गायत्री आणि सविता यांच्यात वाच्य आणि वाचक असा संबंध आहे.
प्रभावेणैव गायत्र्याः क्षत्रियः कौशिको वशी
गायत्रीच्या प्रभावामुळेच क्षत्रिय कौशिक श्रेष्ठ झाला.
सामर्थ्यं प्राप चात्युच्चैरन्यद्भुवनसर्जने
त्याने दुसरे जग निर्माण करण्याची महान क्षमता मिळवली.
न ब्राह्मणो वेदपाठान्न शास्त्रपठनादपि
फक्त वेदपठणाने किंवा शास्त्रांचे अध्ययन करून ब्राह्मण होता येत नाही.
गायत्र्येव परं विष्णुर्गायत्र्येव परःशिवः
गायत्रीच परम विष्णु आहे; गायत्रीच परम शिव आहे.