भुवि तीर्थान्यनेकानि लोलमायुश्चलं मनः
या पृथ्वीवर अनेक तीर्थस्थाने आहेत, आयुष्य चंचल आहे आणि मन देखील अस्थिर असते.
अयोध्यां च पुरीं गत्वा सरयूमवगाह्य च
तो अयोध्या नगरीत जातो आणि सरयू नदीत स्नान करतो.
पंचरात्रमुषित्वा तु ब्राह्मणान्परिभोज्य च
पाच रात्री तेथे राहून, तो ब्राह्मणांना भोजन घालतो.
सिताऽसिते सरिच्छ्रेष्ठे यत्रास्तां सुरदुर्लभे
जिथे शुभ आणि काळ्या अशा दोन्ही श्रेष्ठ नद्या आहेत, ज्या देवांसाठीही दुर्मिळ आहेत.
क्षेत्रं प्रजापतेः पुण्यं सर्वेषामेव दुर्लभम्
तेथे प्रजापतीचे पुण्य क्षेत्र आहे, जे सर्वांसाठीच दुर्लभ आहे.
दमयंतीं कलिं कालं कलिंदतनयां शुभाम्
दमयंती, कली, काळ आणि कलिंदाची शुभ कन्या.
प्रकृष्टं सर्वयागेभ्यः प्रयागमिति गीयते
ते सर्व यज्ञांपेक्षा श्रेष्ठ मानले जाते, म्हणून त्याला प्रयाग असे म्हणतात.
यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः 4.1.7.
जिथे स्वतः महेश्वर त्रिशूल आणि चिन्ह धारण करून उभा आहे.
तत्राऽक्षय्यवटोऽप्यस्ति सप्तपातालमूलवान्
तेथेच अक्षय वटवृक्ष आहे, ज्याच्या मुळ्या सात पाताळांपर्यंत गेलेल्या आहेत.
हिरण्यगर्भो विज्ञेयः स साक्षाद्वटरूपधृक्
हिरण्यगर्भ हा वटवृक्षाचे रूप धारण करून तेथे आहे, असे ओळखावे.
यत्र लक्ष्मीपतिः साक्षाद्वैकुंठादेत्य मानवान्
जिथे लक्ष्मीपती स्वतः वैकुंठातून येऊन माणसांना भेटतो.
श्रुतिभिः परिपठ्येते सिताऽसित सरिद्वरे
शास्त्रांमध्ये शुभ आणि काळ्या अशा श्रेष्ठ नद्यांचे वर्णन केले आहे.
शिवलोकाद्ब्रह्मलोकादुमालोकवरात्पुनः तपोजनमहर्भ्यश्च सर्वे स्वर्लोकवासिनः
शिवलोक, ब्रह्मलोक, उमाचा सर्वोच्च लोक, तसेच तपो, जन, महर आणि स्वर्गलोकातील सर्व वासी पुन्हा तेथे येतात.
अचला हिमवन्मुख्याः कल्पवृक्षादयो नगाः
स्थिर असा हिमालय सर्वात श्रेष्ठ आहे, आणि कल्पवृक्षासारखे वृक्ष हे पर्वतच आहेत.
दिगंगनाः प्रार्थयंति यत्प्रयागानिलानपि
स्वर्गातील सुंदर अप्सरा देखील प्रयागाच्या वाऱ्याची इच्छा करतात.
अश्वमेधादियागाश्च प्रयागस्य रजः पुनः
प्रयागातील धुळीला देखील अश्वमेधासारख्या मोठ्या यज्ञांपेक्षा जास्त पुण्य मिळते.
मज्जागतानि पापानि बहुजन्मार्जितान्यपि 4.1.7.
अनेक जन्मांमध्ये साचलेली, अगदी हाडामध्ये रुजलेली पापे देखील येथे धुतली जातात.
धर्मतीर्थमिदं सम्यगर्थतीर्थमिदं परम्
हे तीर्थ खरं तर धर्मासाठी पवित्र आहे आणि संपत्ती मिळवण्यासाठीही श्रेष्ठ आहे.
ब्रह्महत्यादि पापानि तावद्गर्जंति देहिषु
ब्राह्मणहत्येसारखी मोठी पापे देहधारकांमध्ये तोपर्यंत गर्जत राहतात.
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यंति सूरयः
महर्षी नेहमी विष्णूचे परम स्थान पाहतात.
सरस्वती रजो रूपा तमोरूपा कलिंदजा
सरस्वती ही धुळीसारखी असून, कलींदजा ही अंधारासारखी आहे.
इयं वेणीहि निःश्रेणी ब्रह्मणो वर्त्मयास्यतः
ही वेणीसारखी वाहणारी नदी ब्रह्माचा मार्ग दाखवणारी, शिडीशिवाय चढता येणारी वाट आहे.
काशीति काचिदबला भुवनेषु रूढा लोलार्क केशवविलोलविलोचना
काही कन्या, जिने नाव काशी आहे, ती जगात प्रसिद्ध आहे, तिच्या डोळ्यांत खेळत्या सूर्यामुळे आणि केशवामुळे अस्वस्थता आहे.
अगस्तिरुवाच तीर्थराजप्रयागस्य तीर्थैः संसेवितस्य च
अगस्त्य म्हणाले: तीर्थांचा राजा प्रयाग, जो अनेक पवित्र स्थळांनी सेविला जातो—
पापिनां यानि पापानि प्रसह्य क्षालितान्यहो
पापी लोकांची पापे येथे जबरदस्तीने धुतली जातात—हे किती अद्भुत आहे!
प्रयागस्य गुणान्ज्ञात्वा शिवशर्मा द्विजः सुधीः
प्रयागाचे गुण ओळखून, शिवार्मा नावाचा बुद्धिमान ब्राह्मण—
प्रवेश एव संवीक्ष्य स देहलिविनायकम् 4.1.7.
तो आत शिरताच त्याने दाराशी असलेल्या देवतेचे दर्शन घेतले.
निवेद्यमोदकान्पंच वंचयंतं निजं जनम्
त्याने पाच मोदक अर्पण केले, आणि आपल्या लोकांना फसवले.
आगत्य दृष्ट्वा मणिकर्णिकायामुदग्वहां स्वर्गतरंगिणीं सः
मणिकर्णिकेला पोहोचून, त्याने वरच्या दिशेने वाहणारी, स्वर्गातून येणारी नदी पाहिली.
सचैलमाप्लुत्य जलेऽमलेऽमलेऽविलंबमालंबित शुद्धबुद्धिः
कपडे घालून तो निर्मळ पाण्यात बुडाला, थोडा वेळ थांबला आणि त्याचे मन शुद्ध झाले.