यो लुब्धः पिशुनः क्रूरो दांभिको विषयात्मकः
जो माणूस लोभी, दुसऱ्याची निंदा करणारा, क्रूर, दांभिक आणि विषयासक्त आहे—
न शरीर मल त्यागान्नरो भवति निर्मलः
फक्त शरीराची घाण काढून माणूस निर्मळ होत नाही.
जायंते च म्रियंते च जलेष्वेव जलौकसः
पाण्यात राहणारे जीव पाण्यातच जन्मतात आणि मरतात.
विषयेष्वति संरागो मानसो मल उच्यते
विषयांमध्ये असलेली आसक्ती ही मनाची घाण समजली जाते.
चित्तमंतर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानान्न शुद्ध्यति
मनात दुष्टपणा असताना, पवित्र ठिकाणी स्नान केल्याने मन शुद्ध होत नाही.
दानमिज्यातपःशौचं तीर्थसेवा श्रुतं तथा
दान, यज्ञ, तप, स्वच्छता, तीर्थसेवा आणि शास्त्राचे वाचन—
निगृहीतेंद्रियग्रामो यत्रैव च वसेन्नरः 4.1.6.
जिथे मनुष्य आपली इंद्रिये नीट आवरतो आणि राहतो—
ज्ञानपूते ज्ञानजले रागद्वेषमलापहे
ज्ञानाच्या पाण्यात, जे ज्ञानाने शुद्ध झाले आहे आणि राग-द्वेषाचे डाग दूर करते—
एतत्ते कथितं देवि मानसं तीर्थलक्षणम्
हे देवी, मी तुला मानसिक तीर्थयात्रेची लक्षणे सांगितली आहेत.
यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मेध्यतमाः स्मृताः
जसे शरीरातील काही भाग विशेष पवित्र मानले जातात,
प्रभावादद्भुताद्भूमेः सलिलस्य च तेजसः
माती, पाणी आणि अग्नी यांच्या अद्भुत शक्तीमुळे,
तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च नित्यशः
म्हणून, पृथ्वीवरील आणि मानसिक तीर्थे यांचा नेहमीच सन्मान करावा.
अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च
तीन दिवस उपवास न करता आणि तीर्थक्षेत्रांना भेट न देता,
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः
अग्निष्टोमासारखे यज्ञ भरपूर दक्षिणेसह केले,
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम्
ज्याचे हात, पाय आणि मन उत्तम प्रकारे संयमित आहेत,
प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो येनकेनचित्
जो दान घेणे टाळतो आणि जे काही मिळते त्यात समाधान मानतो,
अदंभको निरारंभो लघ्वाहारो जितेंद्रियः 4.1.6.
जो कपट न करता, द्वेष न करता, हलके अन्न खातो आणि इंद्रिये जिंकलेली आहेत—
अकोपनोऽमलमतिः सत्यवादी दृढव्रतः तीर्थान्यनुसरन्धीरः श्रद्दधानः समाहितः
जो रागावणारा नाही, ज्याचे मन निर्मळ आहे, जो सत्य बोलतो, आपले व्रत पाळतो, धैर्याने तीर्थयात्रा करतो, श्रद्धा आणि एकाग्रता ठेवतो—
तिर्यग्योनि न वै गच्छेत्कुदेशे नैव जायते
तो पशूयोनीत जात नाही, किंवा अपवित्र ठिकाणी जन्म घेत नाही.
अश्रद्दधानः पापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंशयः
पण ज्याच्यात श्रद्धा नाही, जो पापी आहे, देवावर विश्वास ठेवत नाही आणि सतत शंका ठेवतो—
तीर्थानि च यथोक्तेन विधिना संचरंति ये
जे लोक सांगितलेल्या पद्धतीने तीर्थयात्रा करतात—
तीर्थयात्रां चिकीर्षुः प्राग्विधायोपोषणं गृहे
तीर्थयात्रेला जाण्याची इच्छा असल्यास, प्रथम घरी सांगितलेल्या पद्धतीने उपवास करावा.
कृतपारणको हृष्टो गच्छेन्नियमधृक्पुनः
पारण पूर्ण केल्यावर, आनंदाने आणि संयमाने पुन्हा पुढे जावे.
न परीक्ष्यो द्विजस्तीर्थेष्वन्नार्थी भोज्य एव च
तीर्थस्थळी द्विजांची परीक्षा करू नये, तसेच जो अन्नाची इच्छा करत नाही किंवा ज्याला जेवायला घालायचे आहे त्याचीही परीक्षा करू नये.
कर्तव्यमृषिभिर्दृष्टं पिण्याकेन गुडेन च
ऋषींनी सांगितलेले जे विधी आहेत, ते पिठाचे पिंडे आणि गूळ यांसह करावेत.
अकालेप्यथवा काले तीर्थे श्राद्धं च तर्पणम् 4.1.6.
योग्य वेळ असो वा नसो, तीर्थस्थळी श्राद्ध आणि तर्पण करावे.
तीर्थं प्राप्य प्रसंगेन स्नानं तीर्थे समाचरेत्
तीर्थस्थळी पोहोचल्यावर, संधी मिळाल्यावर तिथे स्नान करावे.
नृणां पापकृतां तीर्थे पापस्य शमनं भवेत्
पाप केलेल्या लोकांसाठी तीर्थस्थळी पापांचे शमन होते.
षोडशांशं स लभते यः पराथं च गच्छति
जो पुढे जातो, त्याला सोळाव्या भागाचा लाभ होतो.
कुश प्रतिकृतिं कृत्वा तीर्थवारिणि मज्जयेत्। मज्जयेच्च यमुद्दिश्य सोष्टमांशं लभेत वै
कुशाची प्रतिमा बनवून ती तीर्थाच्या पाण्यात बुडवावी; यमासाठी ती बुडवली तर आठव्या भागाचा लाभ होतो.