तत्प्रवृत्तिं पुनर्ज्ञातुं ब्रह्माणं केशवं गणान्
त्या घडामोडींचं कारण जाणून घेण्यासाठी ब्रह्मा, केशव आणि देवांचे गण—
ते च काशीगुणान्सर्वे विचार्य च पुनःपुनः
त्यांनी काशीचे सर्व गुण पुन्हा पुन्हा विचारात घेतले.
इति श्रुत्वाथ स मुनिः प्रत्युवाच श्रियं ततः
हे ऐकून, मग त्या ऋषीनं श्रीला उत्तर दिलं:
यदि देयो वरो मह्यं वरयोग्योस्म्यहं यदि
जर मला वर द्यायचा असेल, आणि मी त्यासाठी पात्र असेन,
ये पठिष्यंति च स्तोत्रं त्वद्भक्त्या मत्कृतं सदा
जे लोक माझ्या तुझ्या भक्तीनं रचलेल्या या स्तोत्राचं नेहमी पठण करतील,
मास्तु चेष्टवियोगश्च मास्तु संपत्ति संक्षयः 4.1.5.
त्यांना आपल्या प्रियजनांपासून कधीच वियोग होऊ नये, आणि त्यांची संपत्ती कधीच कमी होऊ नये.
इति लब्ध्वा वरं सोथ महालक्ष्मीं प्रणम्य च
असा वर मिळाल्यावर, त्यानं महालक्ष्मीला वंदन केलं.
पाराशर्य उवाच यां वै हृदि निधायेह पुरुषः पुरुषार्थभाक्
पाराशर म्हणाले: 'ज्याने तिला आपल्या हृदयात ठेवले, तो इथे मनुष्यजीवनाची सर्व उद्दिष्टं मिळवतो—'
ततः श्रीदर्श नानंद सुधाधाराधुनीं मुनिः
मग त्या ऋषींच्या चेहऱ्यावर तेज झळकत होतं, त्यांच्या आनंदाचा ओघ जणू अमृताच्या धारेसारखा होता.
वह्निकुंडसमुद्भूत सूतनिर्मलमानस
ज्यांचं मन अग्नीच्या कुंडातून निघालेल्या सोन्यासारखं निर्मळ होतं,
परोपकरणं येषां जागर्ति हृदये सताम्
ज्यांच्या हृदयात, सज्जनांच्या मनात, दुसऱ्यांना मदत करण्याची इच्छा नेहमी जागृत असते—
तीर्थस्नानैर्न सा शुद्धिर्बहुदानैर्न तत्फलम्
तीर्थस्नानांनी शुद्धी मिळत नाही, आणि कितीही दान दिलं तरी त्याचं फळ मिळत नाही.
परोपकृत्या यो धर्मो धर्मो दानादिसंभवः
दुसऱ्यांसाठी केलेली मदत, दान वगैरे कृतींमधून निर्माण होणारा धर्म, हाच खरा धर्म आहे.
परिनिर्मथ्य वाग्जालं निर्णीतमिदमेव हि
सर्व तर्क-वितर्क नीट तपासून पाहिल्यावर, हेच निश्चित ठरतं.
उपकर्तुरगस्त्यस्य जातमेतन्निदर्शनम्
मदतीचा आदर्श अगस्ती ऋषींनी घालून दिला आहे.
करिकर्णाग्रचपलं जीवितं विविधं वसु
जगणं आणि त्यातील सगळी संपत्ती, हत्तीच्या कानाच्या टोकासारखी क्षणभंगुर आहे.
यल्लक्ष्मीनाममात्राप्त्या नरो नो माति कुत्रचित् 4.1.6.
माणसाला थोडं धन मिळालं तरी त्याने कधीच समाधान मिळत नाही.
गच्छन्यदृच्छयासोथ दूराच्छ्रीशैलमैक्षत
मग तो योगायोगाने जात असताना, दूरवरून त्याला श्रीशैल पर्वत दिसला.
उवाच वचनं पत्नीं तदा प्रीतमना मुनिः
त्या वेळी, ऋषी आनंदी मनाने आपल्या पत्नीला म्हणाले,
श्रीशैल शिखरं श्रीमदिदंतद्यद्विलोकनात्
हा श्रीशैलाचा सुंदर शिखर, केवळ पाहिलं तरी—
गिरि श्चतुरशीत्यायं योजनानां हि विस्मृतः
हा पर्वत चौर्याऐंशी योजनांपर्यंत पसरलेला आहे, असं सांगितलं जातं.
ब्रूते हि याऽनुज्ञाता पत्या सा पतिता भवेत्
खरंच, पतीची परवानगी न घेता जी स्त्री काही करते, ती पतित मानली जाते.
अगस्त्य उवाच किं वक्तुकामा देवि त्वं ब्रूहि तत्त्वमशंकिता
अगस्ती म्हणाले: देवी, तुला काय सांगायचं आहे? निःसंकोचपणे सत्य बोल.
ततः पप्रच्छ सा देवी प्रणम्य मुनिमानता
मग त्या देवीने ऋषींना नमस्कार करून, आदराने विचारलं,
लोपामुद्रोवाच इदमेव हि सत्यं चेत्किमर्थं काशिरिष्यते
लोपामुद्रा म्हणाली: हेच जर खरं असेल, तर मग काशीची इच्छा का केली जाते?
अगस्तिरुवाच आकर्णय वरारोहे सत्यं पृष्टं त्वयामले
अगस्ती म्हणाले: ऐक, सुंदर नितंबवाली, तू खरं विचारलं आहेस, हे निर्मळे.
मुक्तिस्थानान्यनेकानि कृतस्तत्रापिनिर्णयः 4.1.6.
मुक्तीसाठी अनेक ठिकाणं आहेत आणि तिथं त्याचा निर्णयही झालेला आहे.
प्रथमं तीर्थराजं तु प्रयागाख्यं सुविश्रुतम्
सर्वात आधी प्रसिद्ध असं, पवित्र स्थानांचं राज असलेलं प्रयाग आहे.
नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गंगाद्वारमवंतिका
नैमिष, कुरुक्षेत्र, गंगाद्वार आणि अवंतिका हीही पवित्र ठिकाणं आहेत.
सरस्वती सिंधुसंगो गंगासागरसंगमः
सरस्वती, सिंधूचा संगम आणि गंगा-सागराचा संगम अशीही ठिकाणं आहेत.