सहोवाचेति जाबालिरारुणेसिरिडामता
असं म्हणून, जाबालिने इरिडा यांच्या पुत्र अरुणेय यांना सांगितलं.
सा सुषुम्णा परानाडी त्रयं वाराणसीत्वसौ
ती सुषुम्ना ही सर्वोच्च नाडी आहे; त्या तीन नाड्या म्हणजेच वाराणसी आहे.
तारकं ब्रह्मव्याचष्टे तेन ब्रह्म भवंति हि
तारकाला ब्रह्म म्हटलं जातं; त्यानेच खरोखर ब्रह्म प्राप्त होतं.
भगवानंतकालेऽत्र तारकस्योपदेशतः
मृत्यूच्या वेळी, तारकाच्या उपदेशाने, भगवंत इथेच ब्रह्म प्राप्त करतो.
नाविमुक्तसमंक्षेत्रं नाविमुक्तसमा गतिः
अविमुक्तासारखं क्षेत्र नाही, आणि अविमुक्तासारखी गतीही नाही.
अविमुक्तं परित्यज्य योन्यत्र कुरुते रतिम् 4.1.5.
अविमुक्त क्षेत्र सोडून, जर कोणी दुसरीकडे आसक्ती ठेवतो, तर ते योग्य नाही.
इत्थं सुनिश्चित्य मुनिर्महात्मा क्षेत्रप्रभावं श्रुतितः पुराणात्
पुराणांत ऐकलेल्या या क्षेत्राच्या महत्त्वाचा ठामपणे विचार करून, तो महात्मा ऋषी—
श्रीकालराजं च ततः प्रणम्य विज्ञापयामास मुनीशवर्यः
—मग श्रीकालराजाला वंदन करून, त्या श्रेष्ठ ऋषीने आपली विनंती मांडली.
हा कालराजप्रति भूतमत्र प्रत्यष्टमिप्रत्यवनीसुतार्कम्
अरे कालराजा, तू इथे उपस्थित आहेस; भुते आणि पृथ्वीचे पुत्र असलेला सूर्यही इथे आहे.
हा कालभैरव भवानभितो भयार्तान्माभैष्ट चे तिभणनैः स्वकरं प्रसार्य
अरे कालभैरव, तू जवळच उभा आहेस—भीतीने ग्रासलेल्यांना सांगतो, घाबरू नका! असे म्हणून त्याने आपला हात पुढे केला.
हे यक्षराज रजनीकर चारुमूर्ते श्रीपूर्णभद्रसुतनायक दंडपाणे
हे यक्षराजा, चंद्रासारखा तेजस्वी, सुंदर रूपाचा, श्रीपूर्णभद्राच्या पुत्रांचा अधिपती, दंडधारी—
त्वमन्नदस्त्वं किल जीवदाता त्वं ज्ञानदस्त्वं किल मोक्षदोपि
तू अन्नदाता आहेस, खरोखरच जीवन देणारा आहेस; तू ज्ञान देतोस आणि खरेच, तू मोक्षही देतोस.
गणौ त्वदीयौ किल संभ्रमोद्भ्रमावत्रस्थवृत्तांत विचारकोविदौ
तुझे दोन गण म्हणतात, इथल्या घडामोडी समजून घेण्यात पटाईत आहेत, घाईघाईने आणि अस्वस्थपणे इकडे तिकडे फिरतात.
शृणु प्रभो ढुंढिविनायक त्वं वाचं मदीयां तुरटाम्यनाथवत् ।। त्वत्स्थाः समस्ताः किल विघ्नपूगाः किमत्र दुर्वृत्तवदास्थितोहम्
ऐक प्रभो, ढुंढी विनायक, माझे बोल ऐक, मी घाईत आहे आणि मला कुणाचा आधार नाही. सगळ्या विघ्नांचा समूह तुझ्याजवळच आहे असे म्हणतात—मग मी वाईट वागणाऱ्यासारखा का अडचणीत सापडलो आहे?
शृण्वंत्वमी पंच विनायकाश्च चिंतामणिश्चापि कपर्दिनामा
हे पाचही विनायक आणि चिंतामणी, ज्याला कपर्दिन म्हणतात, त्यांनीही ऐकावे.
परापवादो न मया किलोक्तः परापकारोपि मया कृतो न 4.1.5.
मी कधीच दुसऱ्यांची निंदा केलेली नाही, आणि मी कोणालाही कधीही त्रास दिलेला नाही.
गंगा त्रिकालं परिसेविता मया श्रीविश्वनाथोपि सदा विलोकितः
मी गंगेची सकाळ, दुपार आणि संध्याकाळ अशा तिन्ही वेळा सेवा केली आहे, आणि श्रीविश्वनाथाचे नेहमीच दर्शन घेतले आहे.
मातर्विशालाक्षि भवानिमंगले ज्येष्ठेशिसौभाग्यविधानसुंदरि
आई, विशाल डोळ्यांची, मंगलमय भवानी, ज्येष्ठेश्वराच्या सौभाग्याची सुंदर देणारी—
साक्षिण्य एता किलकाशिदेवताः शृण्वंतु न स्वार्थमहं व्रजाम्यतः
या काशीच्या देवता साक्ष व्हाव्यात, त्यांनी ऐकावे—या सर्वांत मी माझा स्वार्थ पाहत नाही.
दधीचिरस्थीनि न किं पुरा ददौ जगत्त्रयं किं न ददेऽर्थिने बलिः
दधीचिने पूर्वी आपली हाडे दिली नाहीत का? बळीने मागणाऱ्याला तीनही लोकं दिली नाहीत का?
आपृच्छ्य सर्वान्समुनीन्मुनीश्वरः सबालवृद्धानपि तत्रवासिनः
सर्व ऋषी, ऋषींचे अधिपती, तसेच तिथले लहानथोर सर्वांना निरोप घेऊन—
प्रोषितस्य परितोपि लक्षणैर्नीचवर्त्मपरिवर्तिनोपि वा
कोणी दूर गेलेला असो, जाण्याची चिन्हे असो, किंवा नीच मार्गाकडे वळलेला असो—
वरं हि काश्यां तृणवृक्षगुल्मकाश्चरंति पापं न चरंति नान्यतः
काशीत गवत, झाडे आणि झुडपे जरी फिरत असली, तरी पाप इथे जसे फिरते तसे दुसरीकडे फिरत नाही, म्हणून ते इथे असणेच उत्तम.
असिं ह्युपस्पृश्य पुनःपुनर्मुनिः प्रासादमालाः परितो विलोकयन्
त्या ऋषीने पुन्हा पुन्हा पाणी स्पर्श करून, सभोवतालच्या मंदिरांच्या रांगा पाहिल्या.
स्वैरं हसंत्वद्य विधाय तालिकां मिथःकरेणापि करं प्रगृह्य
आज त्यांना मोकळेपणाने हसू द्या, हातात हात घेऊन, टाळ्या वाजवत खेळू द्या.
इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः 4.1.5.
असे अनेकदा हळहळत, तो अगस्त्य ऋषी, हाय, आपल्या प्रियेशिवाय, क्रौंच पक्ष्यांच्या जोडप्यासारखा एकटा पडला.
स्थित्वा क्षणं शिवशिवेति शिवेति चोक्त्वा यावःप्रियेति कठिनाहि दिवौकसस्ते
क्षणभर थांबून, 'शिवा, शिवा' आणि 'प्रिय' असे म्हणत, गळा दाटून आला असताना, त्याने देवांना हाक मारली.
यावद्व्रजेत्त्रिचतुराणि पदानि खेदात्स्वेदोदबिंदुकणिकांचितभालदेशः
तो तीन-चार पावले चालला, थकव्याने त्याच्या कपाळावर घामाच्या थेंबांचे डाग पडले.
तपोयानमिवारुह्य निमेषार्धेन वै मुनिः
तपश्चर्येचे वाहन चढून, तो ऋषी डोळ्याच्या अर्ध्या पापण्येत निघून गेला.
चकंपे चाचलस्तूर्णं दृष्ट्वैवाग्रस्थितम मुनिम्
तो ऋषी शिखरावर उभा आहे हे पाहताच, तो डोंगर जोरात थरथरला.