निरुद्ध्यमान चक्रेण चक्रीक्रेंकितभाषणैः
चक्रधारी आपल्या चक्राने अडवतो आणि चक्राच्या आवाजासारख्या बोलण्याने ओळखला जातो.
कलकंठः किलोत्कंठं मंजुगुंजति कुंजगः 4.1.3.
काळ्या गळ्याचा कोकिळ, आपल्या जोडीदाराची आठवण काढत, कुंजात गोड गातो.
केकीकेकां परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्
मोर, भीतीपोटी आपला आवाज सोडून, शांतपणे उभा राहतो.
पठंती सारिकासारं शुकंसंबोधयत्यहो
सारीका आपल्या जातीचा गाणं म्हणते आणि खरंच, ती पोपटाला शिकवते.
कोकिलः कोमलालापैः कलयन्किलकाकलीम्
कोकिळ आपल्या गोड आवाजात सुरेल गाणं गातो.
मृगाणां पक्षिणामित्थं दृष्ट्वा चेष्टां त्रिविष्टपम्
मृग आणि पक्ष्यांची अशी हालचाल पाहून स्वर्गातील लोक—
वरमेतेपक्षिमृगाः पशवः काशिवासिनः
काशीत राहणारे हे पक्षी, मृग किंवा जनावरं होणं जास्त चांगलं आहे.
काशीस्थैः पतितैस्तुल्या न वयं स्वर्गिणः क्वचित्
काशीत पडलेल्यांशी आम्ही, स्वर्गातले जरी असलो तरी, कधीच समकक्ष नाही.
वरं काशीपुरी वासो मासोपवसनादिभिः
मासभर उपवास वगैरे करण्यापेक्षा काशीपुरीत राहणं जास्त श्रेष्ठ आहे.
शशकैर्मशकैः काश्यां यत्पदं हेलयाप्यते
काशीमध्ये ज्या जागेवर सुद्धा ससा आणि डास सहजपणे फिरतात—
वरं वाराणसीरंको निःशंकोयो यमादपि
यमाच्या भीतीत राहण्यापेक्षा वाराणसीत निर्भय बेडूक होणं जास्त चांगलं आहे.
ब्रह्मणो दिवसाष्टांशेषपदमैंद्रं विनश्यति 4.1.3.
ब्रह्मदेवाच्या एका दिवसाच्या आठव्या भागात इंद्राचं स्थान नष्ट होतं.
परार्धद्वयनाशेपि काशीस्थो यो न नश्यति
पण काशीमध्ये राहणारा दोन परार्ध संपले तरी नष्ट होत नाही.
यत्सुखं काशिवासेत्र न तद्ब्रह्मांडमंडपे
काशीत मिळणारं सुख ब्रह्मांडाच्या राजमहलातही मिळत नाही.
जन्मांतरसहस्रेषु यत्पुण्यं समुपार्जितम्
अनेक जन्मांत मिळवलेलं पुण्य—
लब्धोपि सिद्धिं नो यायाद्यदि कुद्ध्येत्त्रिलोचनः
तीन डोळ्याच्या देवाला जर राग आला, तर मिळालेलं यशही साध्य होत नाही.
धर्मार्थकाममोक्षाख्यं पुरुषार्थचतुष्टयम्
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे मनुष्याचे चार मुख्य उद्दिष्टं—
आलस्येनापि यो यायाद्गृहाद्विश्वेश्वरालयम्
आळसानेसुद्धा जो आपल्या घरातून विश्वेश्वराच्या मंदिरात जातो—
यः स्नात्वोत्तरवाहिन्यां याति विश्वे शदर्शने
जो उत्तरेकडे वाहणाऱ्या नदीत स्नान करून विश्वेश्वराचं दर्शन घेतो—
स्वर्धुनी दर्शनात्स्पर्शात्स्नानादाचमनादपि
स्वर्गीय नदीचं दर्शन, स्पर्श, स्नान किंवा अगदी पाणी पिलं तरी—
पंचतीर्थावलोकाच्च ततो विश्वेश्वरेक्षणात्
पंचतीर्थांचं दर्शन घेऊन मग विश्वेश्वराचं दर्शन केल्याने—
प्रदक्षिणैः स्तोत्रजपैर्नमस्कारैस्तु नर्त्तनैः 4.1.3.
प्रदक्षिणा, स्तोत्रपठण, नमस्कार आणि नृत्य यांमुळे—
धूर्जटे नीलकंठेश पिनाकिञ्शशिशेखर
धूर्जटी, नीलकंठ, पिनाकधारी, ज्याच्या शिरावर चंद्र शोभतो अशा प्रभो,
मुक्तिमंडपिकायां च निमेषार्धो पवेशनात्
मुक्तीच्या मंडपात, डोळ्याचा अर्धा क्षण जरी गेला तरी प्रवेश मिळतो.
नित्यादिकर्मकरणात्तथातिथिसमर्चनैः
दररोजची आणि विधीपूर्वक करावयाची कर्मे, तसेच पाहुण्यांचे आदरातिथ्य केल्याने,
शुक्लपक्षे यथा चंद्रः कलया कलयैधते
जसा शुक्ल पक्षात चंद्र आपल्या कला वाढवत जातो,
श्रद्धाबीजो विप्रपादांबुसिक्तः शाखाविद्यास्ताश्चतस्रो दशापि
श्रद्धेचे बीज, ब्राह्मणांच्या पायाच्या पाण्याने शिंपले गेले, ते चार विद्याशाखा आणि दहा अवस्था फळास आणते.
सर्वार्थानामत्रदात्री भवानी सर्वान्कामान्पूरयेदत्र ढुंढिः
इथे भवानी सर्व इच्छांची पूर्णता करणारी आहे; इथे ढुंढी सर्व मनोकामना पूर्ण करते.
काश्यां धर्मस्तच्चतुष्पादरूपः काश्यामर्थः सोप्यने कप्रकारः
काशीत धर्म चारही पायांनी प्रकटतो; काशीत अर्थही अनेक प्रकारांनी दिसतो.
विश्वेश्वरो यत्र न तत्र चित्रं धर्मार्थकामामृतरूपरूपः
जिथे विश्वेश्वर वास करतो, तिथे आश्चर्य नाही, कारण तिथे धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे सर्व स्वरूप घेतात.