रोहितोऽरण्यमहिषमुद्धर्षति निराकुलः
रानातील लाल हरिण निर्भयपणे जंगली म्हशीजवळ जातो.
हुंडौ च मुंड युद्धाय न सज्जेते जयैषिणौ
मैदानात, टक्कल आणि मुंडण केलेले, जिंकायची इच्छा असूनही, भांडायला जात नाहीत.
तृण्वंति तृणगुल्मादीन्श्वापदास्त्वापदास्पदम् 4.1.3.
मांसाहारी प्राणी, गवत आणि काटेरी झुडपे खातात, जिथे धोका असतो तिथेच.
यः स्वार्थं मांसपचनं कुरुते पापमोहितः
जो पापाच्या मोहात पडून, स्वतःसाठी मांस शिजवतो—
परप्राणैस्तु ये प्राणान्स्वान्पुष्णं ति हि दुर्धियः
जे वाईट बुद्धीचे लोक, दुसऱ्यांचे प्राण घेऊन स्वतःचे जीवन वाढवतात—
जातुमांसं न भोक्तव्यं प्राणैः कंठगतैरपि
जन्मलेले मांस खाऊ नये, प्राण गळ्यापर्यंत आले तरीसुद्धा.
वरमेतेश्वापदा वै मैत्रावरुणि सेवया
मैत्रीयवरुणा, या संकटांची सेवा करणे हेच मला अधिक पसंत आहे.
बकोपि पल्वले मत्स्यान्नाश्नात्यग्रेचरानपि
तलावातला बगळाही, समोर फिरणाऱ्या माशांना खात नाही.
एकतः सर्वमांसानि मत्स्यमांसं तथकैतः
एका बाजूला सर्व प्रकारचे मांस आणि दुसऱ्या बाजूला मासाचा मांस — अशीच ही वेगळी ओळख आहे.
श्येनोपि वर्तिकां दृष्ट्वा भवत्येष पराङ्मुखः
गरुडसुद्धा, पाणकावळा दिसला की, त्याच्याकडे पाठ फिरवतो.
सुचिरं नरकान्भुक्त्वा मदिरापानलंपटाः
मद्यपानात आसक्त असलेले लोक नरकात फार काळ यातना भोगतात.
अतएव पुराणेषु गाथेति परिगीयते
म्हणूनच पुराणांमध्ये ही गाथा प्रसिद्ध आहे.
क्व मांसं क्व शिवे भक्तिः क्व मद्यं क्व शिवार्चनम् 4.1.3.
मांस कुठे आणि शिवभक्ती कुठे? मद्य कुठे आणि शिवपूजा कुठे?
विना शिवप्रसादं हि भ्रांतिः क्वापि न नश्यति
शिवाची कृपा नसताना, भ्रम कुठेही नाहीसा होत नाही.
इत्याश्रमचरान्दृष्ट्वा तिर्यञ्चोपि मुनीनिव
अशा प्रकारे, आश्रमात राहणाऱ्या साधूंना पाहून, प्राणीही ऋषीसारखे वागतात.
यतो विश्वेश्वरेणैते तिर्यञ्चोप्यत्रवासिनः
विश्वेश्वराच्या कृपेने, येथे राहणारे हे प्राणीही—
ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं यो वसेत्कृतनिश्चयः
जो या क्षेत्राचे महत्त्व जाणून, ठाम निश्चयाने येथे राहतो—
अविमुक्तरहस्यज्ञा मुच्यंते ज्ञानि नो नराः
अविमुक्ताचे रहस्य जाणणारे मुक्त होतात; अज्ञानी नाही.
इत्याश्चर्यपरा देवा यावद्यांत्याश्रमं मुनेः
हे पाहून, देवता आश्चर्यचकित होऊन, ऋषींच्या आश्रमात पोहोचेपर्यंत तिथेच थांबतात.
सारसो लक्ष्मणाकंठे कंठमाधाय निश्चलः ६७ कंडूयमाना वरटा स्वचंचुपुटकोटिभिः
बगळा लक्ष्मणाच्या गळ्यात आपली चोच घट्ट धरून स्थिर उभा आहे, तर जळकुंभ्या आपल्या चोचीच्या टोकाने स्वतःला खाजवत आहेत.
निरुद्ध्यमान चक्रेण चक्रीक्रेंकितभाषणैः
चक्रधारी आपल्या चक्राने अडवतो आणि चक्राच्या आवाजासारख्या बोलण्याने ओळखला जातो.
कलकंठः किलोत्कंठं मंजुगुंजति कुंजगः 4.1.3.
काळ्या गळ्याचा कोकिळ, आपल्या जोडीदाराची आठवण काढत, कुंजात गोड गातो.
केकीकेकां परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्
मोर, भीतीपोटी आपला आवाज सोडून, शांतपणे उभा राहतो.
पठंती सारिकासारं शुकंसंबोधयत्यहो
सारीका आपल्या जातीचा गाणं म्हणते आणि खरंच, ती पोपटाला शिकवते.
कोकिलः कोमलालापैः कलयन्किलकाकलीम्
कोकिळ आपल्या गोड आवाजात सुरेल गाणं गातो.
मृगाणां पक्षिणामित्थं दृष्ट्वा चेष्टां त्रिविष्टपम्
मृग आणि पक्ष्यांची अशी हालचाल पाहून स्वर्गातील लोक—
वरमेतेपक्षिमृगाः पशवः काशिवासिनः
काशीत राहणारे हे पक्षी, मृग किंवा जनावरं होणं जास्त चांगलं आहे.
काशीस्थैः पतितैस्तुल्या न वयं स्वर्गिणः क्वचित्
काशीत पडलेल्यांशी आम्ही, स्वर्गातले जरी असलो तरी, कधीच समकक्ष नाही.
वरं काशीपुरी वासो मासोपवसनादिभिः
मासभर उपवास वगैरे करण्यापेक्षा काशीपुरीत राहणं जास्त श्रेष्ठ आहे.
शशकैर्मशकैः काश्यां यत्पदं हेलयाप्यते
काशीमध्ये ज्या जागेवर सुद्धा ससा आणि डास सहजपणे फिरतात—