यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव
दक्षिणेकडील जळत्या मार्गावरून जात, जणू विरहात असल्यासारखा तो तेजाने प्रकटतो.
तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम्
पान आणि कापूरामुळे ओठ लाल झालेले, द्राक्षांच्या घडांनी पोसलेले.
मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम्
मलय पर्वताच्या वाऱ्याच्या श्वासाने आणि क्षीरसागरातील सुंदर वस्त्रांनी ती सजली आहे.
कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् 4.1.2.
कावेरी आणि गौतमी या नद्यांना तिच्या पायांसारखे मानले आहे, चोल आणि चोळ प्रदेश तिच्या वस्त्रांसारखे आहेत, आणि ती पोपटांनी सुशोभित आहे.
सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम्
महाराष्ट्रातील मधुर आणि कोमल वाणीमुळे ती अत्यंत आकर्षक आणि मनोहर दिसते.
सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान्
दिशांचा अधिपती अत्यंत कुशल आणि शुभ अशा दक्षिण दिशेकडे निघाला.
न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्
ते पुढे जाऊ शकले नाहीत, म्हणून अनूरुरु बोलला.
अनूरुरुवाच भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः
अनूरुरु म्हणाला, "भानू, अभिमानी विंध्य पर्वत आकाशात अडथळा बनून उभा आहे."
अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत्
अनूरुरुचे शब्द ऐकून सूर्याने मनात विचार केला.
व्यास उवाच सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः
व्यास म्हणाले, "मार्गात अडथळा आला तर वीरानेही काय करावे?"
गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति
प्रवासाचा योग्य काळ आला नसेल तर तो क्षणभरही थांबत नाही.
योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने
दोन हजार, दोनशे आणि दोन योजन इतके अंतर होते.
गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः
खूप वेळ गेल्यावर पूर्व आणि उत्तर दिशेतील लोक फार त्रस्त झाले.
पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः 4.1.2.
पश्चिम आणि दक्षिण दिशेतील लोकांची डोळे झोपेमुळे मिटली होती.
अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात्
दिवसा सूर्य नसल्यामुळे आणि रात्री चंद्र नसल्यामुळे,
ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम्
ब्रह्मांडाचा अंडा नष्ट झाला नाही तर सृष्टीचा अंत कसा होईल?
स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले
स्वाहा, स्वधा आणि वषट या मंत्रांशिवाय पृथ्वीवर काहीच होत नाही.
सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः
सूर्योदयापासून यज्ञासारख्या सर्व विधी सुरू होतात.
चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः
चित्रगुप्त आणि इतर सर्वांना काळाची माहिती सूर्यापासूनच मिळते.
तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम्
सूर्याची गती थांबली म्हणून तिन्ही लोक थांबून गेले.
एकतस्तिमिरान्नैशादेकतस्तु दिवातपात्
एका बाजूला रात्रीचे अंधार होते, तर दुसऱ्या बाजूला दिवसा उन्हाचा तडाखा होता.
इति व्याकुलिते लोके सुरासुरनरोरगे
अशा रीतीने, देव, दैत्य, माणसे आणि नाग सगळेच अस्वस्थ झाले.
ततः सर्वे समालोक्य ब्रह्माणं शरणं ययुः
मग हे पाहून, सर्वांनी ब्रह्मदेवाच्या आश्रयाला धाव घेतली.
नमो हिरण्यरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे 4.1.2.
सोन्यासारखा तेजस्वी, ब्रह्मस्वरूप ब्रह्मदेवा, तुला आमचा नमस्कार.
यन्न देवा विजानंति मनो यत्रापि कुंठितम्
ज्याला देवताही समजू शकत नाहीत, ज्याचे मन कोणाच्याही आवाक्यात नाही.
योगिनो यं हृदाकाशे प्रणिधानेन निश्चलाः
योगी लोक एकाग्रतेने, आपल्या हृदयातील आकाशात ज्याचे दर्शन घेतात.
कालात्पराय कालाय स्वेच्छयापुरुषाय च
कालाच्या पलीकडील, काळाचा अधिपती, स्वतःच्या इच्छेने वावरणारा, त्या परम पुरुषाला नमस्कार.
विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे
सत्त्वस्वरूप विष्णूला, आणि रजोगुणी सृष्टीकर्त्या ब्रह्मदेवाला नमस्कार.
नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकृतये नमः
बुद्धीचे मूर्तिमंत रूप, आणि त्रिविध अहंकाराचा उगम, अशा तुला नमस्कार.
नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः
ब्रह्मांडस्वरूप, आणि त्यात वास करणाऱ्या तुला नमस्कार.