निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट्
सूर्याचा मार्ग अडवून, पर्वतांचा राजा जणू आपले कार्य पूर्ण झाले असे समजून उभा राहिला.
यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति
जो कठीण कार्ये करतो, तो आता दक्षिणेकडे जाणार आहे.
यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित्
शक्ती असूनही, तो कधीच स्वतःची ताकद दाखवत नाही.
इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः
म्हणून, चिंता आणि विचारांचा भार टाकून, तो ठामपणे उभा राहिला.
व्यास उवाच उदियायोदयगिरौ शुचिप्रसृमरैः करैः
व्यास म्हणाले: सूर्य उगवत्या पर्वतीवर, आपल्या शुद्ध आणि तेजस्वी किरणांनी उगवला.
संवर्धयन्सतां धर्मान्त्यक्कुर्वंस्तामसीं स्थितिम्
सज्जनांच्या धर्मगुणांना वाढवून, त्याने अंधाराचे अस्तित्व नाहीसे केले.
हव्यं कव्यं भूतबलिं देवादीनां प्रवर्तयन्
त्याने देव, पितर आणि सर्व प्राण्यांसाठी होम आणि अर्पणांची सुरुवात केली.
असतां हृदि वक्त्रेषु निर्दिशंस्तमसः स्थितिम्
दुष्टांच्या मनात आणि वाणीमध्ये त्याने अंधाराची स्थिती दाखवून दिली.
यस्मिन्नभ्युदिते जातः सम्यक्पुण्यजनोदयः
ज्या वेळी तो उगवतो, त्या वेळी खऱ्या पुण्यवानांचा उत्कर्ष होतो.
सायमस्तमितः प्रातः कथं जीवेद्रविः पुनः
संध्याकाळी मावळल्यावर, सकाळी सूर्य पुन्हा कसा उगवतो?
यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव
दक्षिणेकडील जळत्या मार्गावरून जात, जणू विरहात असल्यासारखा तो तेजाने प्रकटतो.
तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम्
पान आणि कापूरामुळे ओठ लाल झालेले, द्राक्षांच्या घडांनी पोसलेले.
मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम्
मलय पर्वताच्या वाऱ्याच्या श्वासाने आणि क्षीरसागरातील सुंदर वस्त्रांनी ती सजली आहे.
कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् 4.1.2.
कावेरी आणि गौतमी या नद्यांना तिच्या पायांसारखे मानले आहे, चोल आणि चोळ प्रदेश तिच्या वस्त्रांसारखे आहेत, आणि ती पोपटांनी सुशोभित आहे.
सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम्
महाराष्ट्रातील मधुर आणि कोमल वाणीमुळे ती अत्यंत आकर्षक आणि मनोहर दिसते.
सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान्
दिशांचा अधिपती अत्यंत कुशल आणि शुभ अशा दक्षिण दिशेकडे निघाला.
न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्
ते पुढे जाऊ शकले नाहीत, म्हणून अनूरुरु बोलला.
अनूरुरुवाच भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः
अनूरुरु म्हणाला, "भानू, अभिमानी विंध्य पर्वत आकाशात अडथळा बनून उभा आहे."
अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत्
अनूरुरुचे शब्द ऐकून सूर्याने मनात विचार केला.
व्यास उवाच सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः
व्यास म्हणाले, "मार्गात अडथळा आला तर वीरानेही काय करावे?"
गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति
प्रवासाचा योग्य काळ आला नसेल तर तो क्षणभरही थांबत नाही.
योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने
दोन हजार, दोनशे आणि दोन योजन इतके अंतर होते.
गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः
खूप वेळ गेल्यावर पूर्व आणि उत्तर दिशेतील लोक फार त्रस्त झाले.
पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः 4.1.2.
पश्चिम आणि दक्षिण दिशेतील लोकांची डोळे झोपेमुळे मिटली होती.
अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात्
दिवसा सूर्य नसल्यामुळे आणि रात्री चंद्र नसल्यामुळे,
ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम्
ब्रह्मांडाचा अंडा नष्ट झाला नाही तर सृष्टीचा अंत कसा होईल?
स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले
स्वाहा, स्वधा आणि वषट या मंत्रांशिवाय पृथ्वीवर काहीच होत नाही.
सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः
सूर्योदयापासून यज्ञासारख्या सर्व विधी सुरू होतात.
चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः
चित्रगुप्त आणि इतर सर्वांना काळाची माहिती सूर्यापासूनच मिळते.
तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम्
सूर्याची गती थांबली म्हणून तिन्ही लोक थांबून गेले.