गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम्
गौरीच्या महिमेमुळे आणि हिमालयाच्या पर्वतांमध्ये प्रमुखत्वामुळे,
नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा
मेरू पर्वत सोन्याने भरलेला आणि रत्नांनी शोभलेला असल्यामुळे,
परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः
शंभर इतर पर्वत पृथ्वीवर केवळ खेळण्यासारखेच आहेत.
मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः
मंदेह राक्षसांच्या शरीराच्या अनिश्चिततेमुळे, त्यांच्या उदयासाठी फक्त एक किरणच आधार असतो.
नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः
नीळ, ज्याचे निवासस्थान निळे आहे, मंदर, ज्याचे डोळे गोल आहेत,
हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते
हेमकूट, त्रिकूट आणि इतर, ज्यांच्या नावाच्या शेवटी 'कूट' येते, तुझे स्तवन करतात.
इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि
विंध्याचं बोलणं ऐकून नारदांनी मनात विचार केला.
श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः 4.1.1.
इथले श्रीशैल, किंशैल हे प्रमुख डोंगर खरंच दोषरहित आणि तेजस्वी नाहीत का?
अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः
आज त्याचं बळ पाहून, विचार करून, त्या ऋषींनी बोलायला सुरुवात केली.
परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते
डोंगरांमध्ये, डोंगरांचा राजा असलेल्या तुला मेरू तुच्छ समजतो.
अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम्
किंवा, माझ्यासारख्या थोर आत्म्यांना या गोष्टीची काय चिंता?
गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः
मुनि निघून गेल्यावर, तो फारच अस्वस्थ मनाने स्वतःलाच दोष देऊ लागला.
विंध्य उवाच धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य
विंध्य म्हणाला : ज्याच्याकडे ज्ञान आणि कौशल्य नाही, त्याचं जीवन व्यर्थ आहे; तसेच, जो प्रयत्न करत नाही, त्याचंही जीवन व्यर्थ आहे.
कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो
असा माणूस दिवसाला कसा खातो, रात्री कसा झोपतो—हे खरंच आश्चर्य आहे!
अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते
दावानळ किंवा आजारपणसुद्धा मला एवढं त्रास देत नाही.
युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा
पूर्वीच्या ज्ञानी लोकांनी खरंच सांगितलं आहे—चिंता ही फार भयंकर गोष्ट आहे.
चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत्
चिंतेचा ताप माणसाची भूक, झोप आणि ताकद हिरावून घेतो.
ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते 4.1.1.
सहा दिवस टिकणारा ताप इथे जुनाट ताप म्हणून ओळखला जातो.
धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न
इथे धन्वंतरी धन्य आहे; कारण चरक इथे फिरकत नाही.
किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम्
मी काय करू, कुठे जाऊ, मेरूला कसा जिंकू?
शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित्
पूर्वी माझ्या कुळातल्या कोणीतरी इंद्राला रागावलं होतं.
अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया
किंवा, मेरू माझ्याशी एवढ्या उंचीत कसा स्पर्धा करतो?
अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम्
किंवा, नारदांनी खोटं बोललं असेल—हे कसं मान्य करावं?
युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते
योग्य-अयोग्याचा विचार माझ्यासारख्या माणसाने करायलाच हवा.
अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम्
किं अर्थ आहे या व्यर्थ विचारांचा, जे विश्वनिर्मात्याबद्दल आहेत?
अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते
जो सर्वांचा आधार आहे, जो असहायांचा रक्षक आहे, त्याचेच विश्वनाथ म्हणून गौरव केले जाते.
एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम्
हेच मी करणार आहे; निर्णय घेण्यात वेळ घालवायचा मला मुळीच आवडत नाही.
मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः 4.1.1.
सूर्य नेहमी मेरू पर्वतीची प्रदक्षिणा करतो, यात कधीच चुकत नाही.
इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः
असा निर्धार करून, सौम्य दृष्टीने विंध्य पर्वत वाढू लागला.
कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित्
काही लोकांसोबत कुणीही, कुठेही, कधीही विरोध करू नये.