मृत्युकालं विदित्वा च निमित्तैर्योगसाधकः
मृत्यूचा काळ ओळखून, त्याची चिन्हे पाहून योगाभ्यास करणारा—
निमित्तानि च वक्ष्यामि मृत्युं यो वेत्ति योगवित्
योग जाणणारा मृत्यू कसा ओळखतो, ती चिन्हे मी सांगतो.
दक्षिणाशां नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति
स्वप्नात एखादी स्त्री त्याला दक्षिण दिशेला नेत असेल, तर तोही जगत नाही.
एनं च वीक्ष्य वल्गन्तं तं विद्यान्मृत्युमागतम्
स्वप्नात स्वतःला लटपटताना पाहिल्यास, त्याने समजावे की मृत्यू आला आहे.
याति मज्जेदधौ पंके गोमये वा न जीवति
तो पाण्यात, चिखलात किंवा शेणात जातो, बुडतो किंवा बुडवला जातो, तर तो जगत नाही.
एषामन्यतमैः पूर्णां दृष्ट्वा स्वप्ने न जीवति
या पैकी कोणतेही एक स्वप्नात पूर्णपणे दिसले, तर तो जगत नाही.
पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं भजेन्नरः
स्वप्नात दगडांनी मारले गेले, तर मनुष्य लगेच मृत्यूला सामोरा जातो.
विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति 1.2.55.
विपरीत किंवा वेढले गेले असेल, तर तो लगेच मृत्यूला भेटतो.
नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति
जो माणूस स्वतःला दुसऱ्याच्या डोळ्यांत पाहत नाही, तो खरं तर जगत नाही.
दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान्
जेव्हा तो पाहतो, तेव्हा त्याने असं समजावं की त्याचं स्वतःचं आयुष्य कमी झालं आहे आणि मिळालं आहे.
नेत्रं च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम्
ज्याच्या डाव्या डोळ्यातून पाणी येतं, त्याचं आयुष्य संपलं असतं.
तदा प्राज्ञो विजानीयादासन्नं मृत्युमात्मनः
त्या वेळी शहाण्याने समजावं की मृत्यू जवळ आलाय.
दिशं कर्णौ पिधायापि निर्घोषं शृणुयान्न च
दोन्ही कान झाकूनही जर काहीच आवाज ऐकू येत नसेल, तर तो माणूस जिवंत नाही.
द्वारं न चोत्तिष्ठति च शुभ्रा दृष्टिश्च लोहिता
दार उघडत नाही आणि दृष्टी उजळ पण लालसर दिसते, तर तो माणूस जिवंत नाही.
जलप्रवेशादपि वा तदंतं तस्य जीवितम्
त्या वेळी पाण्यात गेलं तरी त्याचं आयुष्य संपतं.
प्रकृतैर्विकृतैर्वापि तस्यासन्नौ यमांतकौ
निसर्गाने किंवा अन्य कोणत्याही प्रकारे, त्याच्यासाठी यमाचा शेवट जवळ आलेला असतो.
निन्दामवज्ञां कुरुते भक्तो भूत्वा न जीवति
जो भक्त होऊनही दुसऱ्याची निंदा किंवा अपमान करतो, तो जगत नाही.
धारणां सम्यगास्थाय समाधावचलो भवेत् 1.2.55.
योग्य प्रकारे मन एकाग्र केल्यावर, ध्यानात तो स्थिर राहतो.
विमुक्तिमथवा वांछेद्विसृजेद्ब्रह्ममूर्धनि
तो मुक्तीची इच्छा करू शकतो किंवा ती ब्रह्माच्या शिरावर सोडू शकतो.
योगिनं समुपायांति शृणु तानपि पांडव
हे सर्व योगींना मिळतात; हेही ऐक, पांडवा.
ऐन्द्रे सौम्ये प्रजापत्ये ब्राह्मे चाष्टसु सिद्धयः
इंद्र, सोम, प्रजापती आणि ब्रह्म यांच्या लोकांत आठ सिद्धी मिळतात.
वायवी व्योमात्मिका चैव मानसाहम्भवा मतिः ।। प्रत्येकमष्टधा भिन्ना द्विगुणा द्विगुणा क्रमात
वारा, आकाश, मन आणि स्वतःहून उत्पन्न झालेली बुद्धी; प्रत्येकी आठ भाग, आणि प्रत्येक वेळेस दुप्पट.
पूर्वे चाष्टौ चतुःषष्टिरन्ते शृणुष्व तद्यथा
पूर्वीच्या आठ आणि शेवटी चव्वेचाळीस; ते कसं आहे ते ऐक.
नानाजाति स्वरूपं च चतुर्भिर्देहधारणम्
अनेक प्रकार आणि रूपे, आणि चार गोष्टींनी शरीर टिकून राहतं.
विजिते पृथिवीतत्त्वे यदैशान्ये भवन्ति च
जेव्हा पृथ्वी तत्त्व जिंकले जाते, तेव्हा ईशान्य दिशेला त्या शक्ती मिळतात.
सर्वत्र जलप्राप्तिश्च अपि शुष्कं द्रवं फलम्
सर्वत्र पाणी मिळतं, तसेच कोरडे, ओले आणि फळ देखील मिळतात.
अव्रणत्वं शरीरस्य कांतिश्चाथाष्टकं स्मृतम्
शरीरावर कोणताही डाग नसणे आणि तेजस्विता, हे आठवे लक्षण मानले जाते.
देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् 1.2.55.
शरीर अग्निपासून निर्माण झालेले असते आणि त्याच्या उष्णतेची भीती नसते.
अग्निग्रहश्च हस्तेन स्मृतिमात्रेण पावनम्
हाताने अग्नी पकडणे आणि फक्त स्मरणाने शुद्धी मिळवणे.
पूर्वाः षोडश चाप्यष्टौ तेजसो यक्षसद्मनि
पूर्वीच्या सोळा आणि आणखी आठ, या यक्षांच्या निवासस्थानी तेजाच्या शक्ती आहेत.