तेन यो मदमादद्याद्योगी शीघ्रं च चेतसः
म्हणून जर योगीच्या मनात लवकर गर्व उत्पन्न झाला, तर तो मनातूनच येतो.
द्वितीयः सात्विकश्चायमस्मान्मत्तो विनश्यति । अष्टौ पश्यति योनीश्च देवानां दैव इत्यसौ
हा दुसरा, सात्त्विक प्रकार, आमच्यात गर्वामुळे नष्ट होतो; तो देवांच्या आठ योनी पाहतो, याला दैवी असे म्हणतात.
अयं च सात्त्विको दोषो मदादस्माद्विनश्यति
हा सात्त्विक दोष देखील आमच्यात गर्वामुळे नाहीसा होतो.
आवर्ताख्यस्त्वयं दोषो राजसः स महाभयः
आवर्त असे नाव असलेला हा दोष राजस आहे आणि तो फार भयंकर आहे.
समस्ताधारविभ्रंशाद्भ्रमाख्यस्तामसो गुणः
सर्व आधार नष्ट झाल्यामुळे भ्रम नावाचा जो गुण आहे, तो तामस आहे.
उपसर्गैर्महाघोरैरावर्त्यंते पुनः पुनः
अत्यंत भयंकर त्रासांमुळे माणूस पुन्हा पुन्हा आवर्तनात ओढला जातो.
चिंतयेत्परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः
मन पूर्णपणे त्या दिशेने वळवून, परम ब्रह्माचा विचार करावा.
राजसैस्तामसैश्चैव योगी सिद्धयेन्न कर्हिचित् 1.2.55.
राजस आणि तामस गुणांनी योगी कधीच सिद्धी मिळवत नाही.
स्वधर्मादनपेतेषु भिक्षा याच्या च योगिना
योग्याने केवळ स्वतःचा धर्म सोडलेल्यांकडून भिक्षा मागू नये.
फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः
फळ, मूळ, अगदी जास्त पिकलेले असले तरी, धान्य, पीठ आणि लाडूही चालतात.
मृत्युकालं विदित्वा च निमित्तैर्योगसाधकः
मृत्यूचा काळ ओळखून, त्याची चिन्हे पाहून योगाभ्यास करणारा—
निमित्तानि च वक्ष्यामि मृत्युं यो वेत्ति योगवित्
योग जाणणारा मृत्यू कसा ओळखतो, ती चिन्हे मी सांगतो.
दक्षिणाशां नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति
स्वप्नात एखादी स्त्री त्याला दक्षिण दिशेला नेत असेल, तर तोही जगत नाही.
एनं च वीक्ष्य वल्गन्तं तं विद्यान्मृत्युमागतम्
स्वप्नात स्वतःला लटपटताना पाहिल्यास, त्याने समजावे की मृत्यू आला आहे.
याति मज्जेदधौ पंके गोमये वा न जीवति
तो पाण्यात, चिखलात किंवा शेणात जातो, बुडतो किंवा बुडवला जातो, तर तो जगत नाही.
एषामन्यतमैः पूर्णां दृष्ट्वा स्वप्ने न जीवति
या पैकी कोणतेही एक स्वप्नात पूर्णपणे दिसले, तर तो जगत नाही.
पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं भजेन्नरः
स्वप्नात दगडांनी मारले गेले, तर मनुष्य लगेच मृत्यूला सामोरा जातो.
विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति 1.2.55.
विपरीत किंवा वेढले गेले असेल, तर तो लगेच मृत्यूला भेटतो.
नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति
जो माणूस स्वतःला दुसऱ्याच्या डोळ्यांत पाहत नाही, तो खरं तर जगत नाही.
दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान्
जेव्हा तो पाहतो, तेव्हा त्याने असं समजावं की त्याचं स्वतःचं आयुष्य कमी झालं आहे आणि मिळालं आहे.
नेत्रं च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम्
ज्याच्या डाव्या डोळ्यातून पाणी येतं, त्याचं आयुष्य संपलं असतं.
तदा प्राज्ञो विजानीयादासन्नं मृत्युमात्मनः
त्या वेळी शहाण्याने समजावं की मृत्यू जवळ आलाय.
दिशं कर्णौ पिधायापि निर्घोषं शृणुयान्न च
दोन्ही कान झाकूनही जर काहीच आवाज ऐकू येत नसेल, तर तो माणूस जिवंत नाही.
द्वारं न चोत्तिष्ठति च शुभ्रा दृष्टिश्च लोहिता
दार उघडत नाही आणि दृष्टी उजळ पण लालसर दिसते, तर तो माणूस जिवंत नाही.
जलप्रवेशादपि वा तदंतं तस्य जीवितम्
त्या वेळी पाण्यात गेलं तरी त्याचं आयुष्य संपतं.
प्रकृतैर्विकृतैर्वापि तस्यासन्नौ यमांतकौ
निसर्गाने किंवा अन्य कोणत्याही प्रकारे, त्याच्यासाठी यमाचा शेवट जवळ आलेला असतो.
निन्दामवज्ञां कुरुते भक्तो भूत्वा न जीवति
जो भक्त होऊनही दुसऱ्याची निंदा किंवा अपमान करतो, तो जगत नाही.
धारणां सम्यगास्थाय समाधावचलो भवेत् 1.2.55.
योग्य प्रकारे मन एकाग्र केल्यावर, ध्यानात तो स्थिर राहतो.
विमुक्तिमथवा वांछेद्विसृजेद्ब्रह्ममूर्धनि
तो मुक्तीची इच्छा करू शकतो किंवा ती ब्रह्माच्या शिरावर सोडू शकतो.
योगिनं समुपायांति शृणु तानपि पांडव
हे सर्व योगींना मिळतात; हेही ऐक, पांडवा.