न किंचिच्चिंतयेत्पश्चात्समाधिरिति कीर्त्यते
यानंतर काहीही विचारू नये; हेच समाधी म्हणतात.
शब्दस्पर्शरसैर्हीनं गंधरूपविवर्जितम्
जिथे शब्द, स्पर्श, रस, गंध आणि रूप काहीच नसते.
तां तु प्राप्य नरो विघ्नैर्नाभिभूयेत कर्हिचित्
ती अवस्था मिळाल्यावर, कोणतेही अडथळे त्याला कधीच जिंकू शकत नाहीत.
शंखाद्याः शतशस्तस्य वाद्यन्ते यदि कर्णयोः
शंभर शंख वाजले तरी किंवा इतर मोठा आवाज झाला तरी,
कशाप्रहाराभिहतो वह्निदग्धतनुस्तथा
किंवा जर त्याला चाबकाने मारले, किंवा शरीर अग्नीत जळाले,
रूपे गंधे रसे बाह्ये तादृशस्य तु का कथा
अशा साधकासाठी बाह्य रूप, गंध, रस यांचे काय महत्त्व?
तृष्णा वाथ बुभुक्षा वा बाधेते तं न कर्हिचित्
तृष्णा किंवा भूक कधीच त्याला त्रास देत नाही.
न स्वर्गे न च पाताले मानुष्ये क्व च तत्सुखम् 1.2.55.
असे सुख स्वर्गात, पाताळात किंवा माणसांमध्ये कुठेही मिळत नाही.
एवमारूढयोगस्य तस्यापि कुरुनदन
असा योगात स्थिर झालेल्या व्यक्तीसाठी, हे कुरुवंशज,
प्रातिभः श्रावणो दैवो भ्रमावर्तोऽथ भीषणः
स्वतःहून उमगणारे, ऐकू येणारे, दैवी, भोवऱ्यासारखे आणि भयानक अनुभव येतात.
तेन यो मदमादद्याद्योगी शीघ्रं च चेतसः
म्हणून जर योगीच्या मनात लवकर गर्व उत्पन्न झाला, तर तो मनातूनच येतो.
द्वितीयः सात्विकश्चायमस्मान्मत्तो विनश्यति । अष्टौ पश्यति योनीश्च देवानां दैव इत्यसौ
हा दुसरा, सात्त्विक प्रकार, आमच्यात गर्वामुळे नष्ट होतो; तो देवांच्या आठ योनी पाहतो, याला दैवी असे म्हणतात.
अयं च सात्त्विको दोषो मदादस्माद्विनश्यति
हा सात्त्विक दोष देखील आमच्यात गर्वामुळे नाहीसा होतो.
आवर्ताख्यस्त्वयं दोषो राजसः स महाभयः
आवर्त असे नाव असलेला हा दोष राजस आहे आणि तो फार भयंकर आहे.
समस्ताधारविभ्रंशाद्भ्रमाख्यस्तामसो गुणः
सर्व आधार नष्ट झाल्यामुळे भ्रम नावाचा जो गुण आहे, तो तामस आहे.
उपसर्गैर्महाघोरैरावर्त्यंते पुनः पुनः
अत्यंत भयंकर त्रासांमुळे माणूस पुन्हा पुन्हा आवर्तनात ओढला जातो.
चिंतयेत्परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः
मन पूर्णपणे त्या दिशेने वळवून, परम ब्रह्माचा विचार करावा.
राजसैस्तामसैश्चैव योगी सिद्धयेन्न कर्हिचित् 1.2.55.
राजस आणि तामस गुणांनी योगी कधीच सिद्धी मिळवत नाही.
स्वधर्मादनपेतेषु भिक्षा याच्या च योगिना
योग्याने केवळ स्वतःचा धर्म सोडलेल्यांकडून भिक्षा मागू नये.
फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः
फळ, मूळ, अगदी जास्त पिकलेले असले तरी, धान्य, पीठ आणि लाडूही चालतात.
मृत्युकालं विदित्वा च निमित्तैर्योगसाधकः
मृत्यूचा काळ ओळखून, त्याची चिन्हे पाहून योगाभ्यास करणारा—
निमित्तानि च वक्ष्यामि मृत्युं यो वेत्ति योगवित्
योग जाणणारा मृत्यू कसा ओळखतो, ती चिन्हे मी सांगतो.
दक्षिणाशां नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति
स्वप्नात एखादी स्त्री त्याला दक्षिण दिशेला नेत असेल, तर तोही जगत नाही.
एनं च वीक्ष्य वल्गन्तं तं विद्यान्मृत्युमागतम्
स्वप्नात स्वतःला लटपटताना पाहिल्यास, त्याने समजावे की मृत्यू आला आहे.
याति मज्जेदधौ पंके गोमये वा न जीवति
तो पाण्यात, चिखलात किंवा शेणात जातो, बुडतो किंवा बुडवला जातो, तर तो जगत नाही.
एषामन्यतमैः पूर्णां दृष्ट्वा स्वप्ने न जीवति
या पैकी कोणतेही एक स्वप्नात पूर्णपणे दिसले, तर तो जगत नाही.
पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं भजेन्नरः
स्वप्नात दगडांनी मारले गेले, तर मनुष्य लगेच मृत्यूला सामोरा जातो.
विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति 1.2.55.
विपरीत किंवा वेढले गेले असेल, तर तो लगेच मृत्यूला भेटतो.
नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति
जो माणूस स्वतःला दुसऱ्याच्या डोळ्यांत पाहत नाही, तो खरं तर जगत नाही.
दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान्
जेव्हा तो पाहतो, तेव्हा त्याने असं समजावं की त्याचं स्वतःचं आयुष्य कमी झालं आहे आणि मिळालं आहे.