करपत्रसमस्पर्शं करसंस्पर्शनादिकम्
त्याला धारदार पानासारखा स्पर्श आणि हाताचा इतर स्पर्श जाणवतो.
प्राक्कर्मवशगस्यास्य गर्भज्ञानं च नश्यति
पूर्वीच्या कर्माच्या प्रभावामुळे त्याचे गर्भातील ज्ञान नाहीसे होते.
अस्थिपट्टतुलास्तंभस्नायुबंधेन यंत्रितम्
हाडे, पडदे, खांब आणि स्नायू यांच्या बंधनात ते अडकलेले असते.
सप्तभित्तिसुसंबद्धं छन्नं रोम तृणैरपि
सात भिंतींनी घट्ट बांधलेले, केस आणि गवतासारख्या रोमांनी झाकलेले असते.
ओष्ठद्वयकपाटं च दंतार्गलविमुद्रितम्
ओठांच्या दोन कडांनी जणू एक द्वार तयार होतं, आणि दातांच्या अडथळ्यामुळे ते बंद राहतं.
जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलस्थितम्
हे शरीर वृद्धत्व आणि दुःख यांनी व्यापलेलं असतं, आणि काळाच्या तोंडातील ज्वाळेतच ते राहातं.
एवं संजायते पुंसो देहगेहमिदं द्विज
द्विजा, अशा प्रकारे माणसाचं हे शरीररूपी घर निर्माण होतं.
मोक्षं स्वर्गं च नरकमास्ते संसाधयन्नपि
तो माणूस संसारातील कामं करत असतानाही, मोक्ष, स्वर्ग किंवा नरक यांपैकी काहीही मिळवू शकतो.
शरीरलक्षणं श्रोतुं पुनरिच्छामि तद्वद
मला पुन्हा एकदा शरीराची लक्षणं ऐकायची आहेत; कृपया ती सांग.
पादमूलं च पातालं प्रपदं च रसातलम्
पायांची तळवे पाताळाशी जुळतात, आणि पायाचे पुढचे भाग रसातळाशी संबंधित आहेत.
तलातलं तथा गुल्फौ जंघे चास्य महातलम्
टाळू आणि घोटे तलातळाशी, तर पिंडऱ्या महातळाशी जोडलेल्या आहेत.
नाभिं महीतलं प्राहुर्भुवर्लोकमथोदरम्
नाभीला पृथ्वी लोक म्हणतात, आणि पोटाला भुवर्लोक असं सांगितलं जातं.
नेत्रे तपः सत्यलोकं शीर्षदेशं वदंति च
डोळे तपोलोक आहेत, आणि शिरोभागात सत्यलोक आहे असं म्हटलं जातं.
तथात्र धातवः सप्त नामतस्तान्निबोध मे
इथे सात धातू आहेत; त्यांची नावं माझ्याकडून ऐक.
अस्थ्नामत्र शतानि स्युस्त्रीणि षष्ट्यधिकानि च
इथे हाडांची संख्या तीनशे साठ आहे.
षट्पंचाशत्सहस्राणि तथान्यानि नवैव तु
तसेच, छप्पन्न हजार आणि नेमके नऊ अशी इतर हाडं आहेत.
सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः
हे शरीर साडेतीनपट केसांच्या मुळांनी सर्व बाजूंनी झाकलेलं आहे.
षडंगानि प्रधानानि कथ्यमानानि मे शृणु 1.2.50.
मुख्य सहा अवयव कोणते ते मी सांगतो, नीट ऐक.
अंत्राण्यत्र तथा त्रीणि सार्धव्यामत्रयाणि च
इथे तीन आतडी आहेत, प्रत्येकी दीड हात लांब.
ऊर्ध्वनालमधोवक्त्रं हृदि पद्मं प्रकीर्त्यते
वरच्या टोकाला नळी, खालच्या टोकाला तोंड असं म्हणतात; हृदयात कमळ असतं असं सांगितलं जातं.
मज्जातो मेदसश्चैव वसायाश्च तथा द्विज
मज्जा, मेद आणि तसेच वसा या तिघांपासून, हे द्विजा,
रक्तस्य चरमस्यात्र गर्ता द्व्यंजलयः स्मृताः
इथे शेवटच्या रक्तासाठीची जागा दोन मुठी एवढी मानली जाते.
सीवन्यश्च तथा सप्त पंच मूर्धानमास्थिताः
त्याचप्रमाणे, सात सिवन्या आणि पाच शिराच्या टोकावर आहेत.
नाड्यः सर्वाः प्रवर्तंते नाभिपद्मात्तथात्र च
सर्व नाड्या इथून, नाभीच्या कमळातून, उगम पावतात.
नासिकाद्वारमासाद्य संस्थिते देहवर्धने
त्या नाकाच्या मार्गाला पोहोचून, शरीराच्या वाढीसाठी स्थिर राहतात.
प्राणापानसमानाश्च उदानो व्यान एव च
प्राण, अपान, समान, उदान आणि व्यान हे देखील आहेत.
उच्छ्वासश्चैव निःश्वासो ह्यन्नपानप्रवेशनम्
श्वास घेणे, श्वास सोडणे आणि अन्न-पाण्याचा प्रवेश.
त्यागो विण्मूत्रशुक्राणां गर्भविस्रवणं तथा 1.2.50.
मल, मूत्र आणि शुक्र यांचा त्याग, तसेच गर्भाचा विसर्ग.
समानो धारयत्यन्नं विवेचयति चाप्यथ
समान अन्न धरून ठेवतो आणि त्याचे विभाजन करतो.
वाक्प्रवृत्तिप्रदोद्गारे प्रयत्ने सर्वकर्मणाम्
तोच वाणीची सुरूवात, ढेकर देणे आणि सर्व कर्मात प्रयत्न निर्माण करतो.