मध्ये क्लीबस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्तथा
मधोमध ते नपुंसक असते; डाव्या बाजूला स्त्री, उजव्या बाजूला पुरुष असते.
यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां च वेत्ति न संशयः
ज्या बाजूला गर्भात ते असते, ती नक्कीच ओळखता येते.
अंधे तमसि किं दृश्यो गंधान्मोहं दृढं लभेत्
अंधारात काहीच दिसत नाही; त्याला फक्त वासांची गोंधळलेली जाणीव होते.
व्यायामे लभते मातुः क्लेशं व्याधेश्च वेदनाम्
हलचालीमुळे त्याला आईच्या वेदना आणि आजाराचे दुःख जाणवते.
सौकुमार्याद्रुजं तीव्रां जनयंति च तस्य ते
त्याच्या कोमलतेमुळे त्या वेदना त्याला तीव्र त्रास देतात.
संतप्यते भृशं गर्भे कर्मभिश्च पुरातनैः
गर्भात ते जुन्या कर्मांमुळे फारच यातना भोगते.
जन्म चेदहमाप्स्यामि मानुष्ये जीवितं तथा
जर मला जन्म मिळाला आणि माणसाचे आयुष्यही मिळाले—
एवं तु चिंतयानस्य सीमंतोन्नयनादनु
अशा विचारात असतानाच, कपाळावरील केसांची रेषा फुटताना—
ततः स्वकाले संपूर्णे सूतिमारुतचालितः ।।1.2.49.
मग योग्य वेळ पूर्ण झाल्यावर, प्रसूतीच्या वाऱ्याने हलले जाते.
अधोमुखः संकटेन योनिद्वारेण निःसरेत्
डोके खाली करून, अरुंद वाटेतून, गर्भातून बाहेर येते.
करपत्रसमस्पर्शं करसंस्पर्शनादिकम्
त्याला धारदार पानासारखा स्पर्श आणि हाताचा इतर स्पर्श जाणवतो.
प्राक्कर्मवशगस्यास्य गर्भज्ञानं च नश्यति
पूर्वीच्या कर्माच्या प्रभावामुळे त्याचे गर्भातील ज्ञान नाहीसे होते.
अस्थिपट्टतुलास्तंभस्नायुबंधेन यंत्रितम्
हाडे, पडदे, खांब आणि स्नायू यांच्या बंधनात ते अडकलेले असते.
सप्तभित्तिसुसंबद्धं छन्नं रोम तृणैरपि
सात भिंतींनी घट्ट बांधलेले, केस आणि गवतासारख्या रोमांनी झाकलेले असते.
ओष्ठद्वयकपाटं च दंतार्गलविमुद्रितम्
ओठांच्या दोन कडांनी जणू एक द्वार तयार होतं, आणि दातांच्या अडथळ्यामुळे ते बंद राहतं.
जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलस्थितम्
हे शरीर वृद्धत्व आणि दुःख यांनी व्यापलेलं असतं, आणि काळाच्या तोंडातील ज्वाळेतच ते राहातं.
एवं संजायते पुंसो देहगेहमिदं द्विज
द्विजा, अशा प्रकारे माणसाचं हे शरीररूपी घर निर्माण होतं.
मोक्षं स्वर्गं च नरकमास्ते संसाधयन्नपि
तो माणूस संसारातील कामं करत असतानाही, मोक्ष, स्वर्ग किंवा नरक यांपैकी काहीही मिळवू शकतो.
शरीरलक्षणं श्रोतुं पुनरिच्छामि तद्वद
मला पुन्हा एकदा शरीराची लक्षणं ऐकायची आहेत; कृपया ती सांग.
पादमूलं च पातालं प्रपदं च रसातलम्
पायांची तळवे पाताळाशी जुळतात, आणि पायाचे पुढचे भाग रसातळाशी संबंधित आहेत.
तलातलं तथा गुल्फौ जंघे चास्य महातलम्
टाळू आणि घोटे तलातळाशी, तर पिंडऱ्या महातळाशी जोडलेल्या आहेत.
नाभिं महीतलं प्राहुर्भुवर्लोकमथोदरम्
नाभीला पृथ्वी लोक म्हणतात, आणि पोटाला भुवर्लोक असं सांगितलं जातं.
नेत्रे तपः सत्यलोकं शीर्षदेशं वदंति च
डोळे तपोलोक आहेत, आणि शिरोभागात सत्यलोक आहे असं म्हटलं जातं.
तथात्र धातवः सप्त नामतस्तान्निबोध मे
इथे सात धातू आहेत; त्यांची नावं माझ्याकडून ऐक.
अस्थ्नामत्र शतानि स्युस्त्रीणि षष्ट्यधिकानि च
इथे हाडांची संख्या तीनशे साठ आहे.
षट्पंचाशत्सहस्राणि तथान्यानि नवैव तु
तसेच, छप्पन्न हजार आणि नेमके नऊ अशी इतर हाडं आहेत.
सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः
हे शरीर साडेतीनपट केसांच्या मुळांनी सर्व बाजूंनी झाकलेलं आहे.
षडंगानि प्रधानानि कथ्यमानानि मे शृणु 1.2.50.
मुख्य सहा अवयव कोणते ते मी सांगतो, नीट ऐक.
अंत्राण्यत्र तथा त्रीणि सार्धव्यामत्रयाणि च
इथे तीन आतडी आहेत, प्रत्येकी दीड हात लांब.
ऊर्ध्वनालमधोवक्त्रं हृदि पद्मं प्रकीर्त्यते
वरच्या टोकाला नळी, खालच्या टोकाला तोंड असं म्हणतात; हृदयात कमळ असतं असं सांगितलं जातं.