धन्यस्य हि गृहस्थस्य कृपयैव द्विजोत्तमाः
कारण, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, एका पुण्यवान गृहस्थाच्या कृपेनेच हे शक्य होते—
तत्त्वं गेहानि चास्माकं पादचंक्रमणेन च
त्या सत्यामुळे आणि तुमच्या पायांच्या स्पर्शाने आमच्या घरात पावित्र्य येते.
तदहं सम्यगिच्छामि दत्तं परमभोजनम्
म्हणून मी मनापासून तुम्हाला उत्तम भोजन द्यायची इच्छा बाळगतो.
इत्येतदतिथेः श्रुत्वा हारीतः पुत्रमब्रवीत्
अतिथीचे हे बोलणे ऐकून हारीताने आपल्या मुलाला सांगितले.
द्विजं च तर्पयिष्यामि दत्त्वा परमभोजनम्
मी या ब्राह्मणाला उत्तम भोजन देऊन तृप्त करीन.
सुतेन किल जातेन जायते चानृणः पिता
म्हणतात, पुत्र जन्मला की वडील ऋणमुक्त होतो.
भोजनं द्विप्रकारं च प्रविभागस्तयोरयम्
भोजन दोन प्रकारचे असते, आणि त्यांची ही विभागणी आहे.
तत्र यत्प्राकृतं नाम प्रकृतिप्रमुखस्य तत्
त्यात जे सामान्य म्हणतात, ते मुख्यतः नैसर्गिक प्रवृत्ती असणाऱ्याचे असते.
षड्रसं भोजनं तच्च पंचभेदं वदंति च 1.2.49.
षड्रस असलेले अन्न हे पाच प्रकारचे असते, असे सांगितले जाते.
यथापरं परंनाम प्रोक्तं परमभोजनम्
क्रमाने सांगितल्याप्रमाणे, सर्वश्रेष्ठ अन्नाला 'परम' असे नाव दिले आहे.
ततो नानाप्रकारस्य धर्मस्य श्रवणं हि यत्
त्यानंतर विविध प्रकारच्या धर्माचे ऐकणे येते.
तद्दास्यामि द्विजाग्र्याय पृच्छ विप्र यदिच्छसि
हे मी श्रेष्ठ द्विजाला देईन; ब्राह्मण, तुला जे हवे असेल ते विचार.
मनसैव प्रशस्यामुं प्रश्नमेनमथाकरोत्
त्याने मनात त्याचे कौतुक केले आणि मग हा प्रश्न विचारला.
कथं संजायते जंतुः कथं चापि प्रलीयते
जीव कसा जन्मतो आणि तो कसा नाहीसा होतो?
छंदोगीतममुं प्रश्नं शक्त्या वक्ष्यामि ते द्विज
ब्राह्मण, मी हा प्रश्न माझ्या शक्तीनुसार छंदबद्ध गाण्यात सांगतो.
जनने त्रिविधं कर्म हेतुर्जंतोर्भवेत्किल
जन्मामध्ये, जीवासाठी तीन प्रकारचे कर्म कारणीभूत असतात.
तत्र यः सात्त्विको नाम स स्वर्गं प्रतिपद्यते
त्यात जो सत्त्वगुणी असतो, तो स्वर्गाला प्राप्त होतो.
तथा यस्तामसो नाम नरकं प्रतिपद्यते
तसाच जो तमोगुणी असतो, तो नरकात जातो.
महतां दर्शनस्पर्शैरुपभोगसहासनैः 1.2.49.
महान लोकांचे दर्शन, स्पर्श, उपभोग आणि हास्य यांमुळे,
सोऽपि दुःखदरिद्राद्यैर्वेष्टितो विकलेंद्रियः
तोही दु:ख, दारिद्र्य आणि विकल इंद्रिये यांनी वेढलेला असतो.
अथ यो मिश्रकर्मा स्यात्तिर्यक्त्वं प्रतिपद्यते
ज्याचे कर्म मिश्र असते, तो पशूयोनी प्राप्त करतो.
यस्य पुण्यं पृथुतरं पापमल्पं हि जायते
ज्याचे पुण्य जास्त आणि पाप कमी असते, तो तसा जन्म घेतो.
पापं पृथुतरं यस्य पुण्यमल्पतरं भवेत्
ज्याचे पाप जास्त आणि पुण्य कमी असते, तो तसा होतो.
तत्र मानुषसंभूतिं शृणु यादृगसौ भवेत्
आता मानवजन्म कसा असतो, ते ऐक.
सर्वदोषविनिर्मुक्तो जीवः संसरते स्फुटम्
सर्व दोषांपासून मुक्त झालेला जीव स्पष्टपणे संसार करतो.
जीवः प्रविष्टो गर्भं तु कलले प्रतितिष्ठति
जीव गर्भात प्रवेश करतो आणि कलल अवस्थेत स्थिरावतो.
द्वितीयं तु तथा मासं घनीभूतः स तिष्ठति
दुसऱ्या महिन्यातही ते तसेच घट्ट राहते.
अस्थीनि च तथा मासि जायंते च चतुर्थके
चौथ्या महिन्यात हाडे तयार होऊ लागतात.
सप्तमे च तथा मासि प्रबोधश्चास्य जायते 1.2.49.
सातव्या महिन्यात त्याला जाणीव येते.
अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजते ततः
आठव्या आणि नवव्या महिन्यात ते फारच त्रस्त होते.