तेषां गुणान्मम ब्रूहि किंगुणा ननु ते द्विजाः
त्यांचे गुण मला सांग. त्यांच्यात कोणते गुण आहेत? ते ब्राह्मणच नाहीत का?
यदि तान्भोः प्रशंसामि स्वीयान्स्तौतीति वाच्यता
जर मी त्यांची स्तुती केली, तर लोक म्हणतील की मी माझ्याच जातीचे कौतुक करतो.
अथवा पारमाहात्म्ये सति तेषां महात्मनाम्
किंवा, जर त्या थोर लोकांमध्ये खरंच मोठेपण असेल—
मदर्चितद्विजेंद्राणां यदि स्याच्छ्रवणेप्सुता
माझी पूजा केलेल्या ब्राह्मणश्रेष्ठांविषयी ऐकायची इच्छा असेल तर—
इति श्रुत्वा मम वचो रविरासीत्सुविस्मितः
माझे बोलणे ऐकून रवि अत्यंत आश्चर्यचकित झाला.
सोऽथ विप्रतनुं कृत्वा मां विसर्ज्यैव भास्करः
मग भास्कराने ब्राह्मणाचे रूप धारण केले आणि मला सोडून निघून गेला.
जटां त्रिषवणस्नानपिंगलां धारयन्नथ
त्याने त्रिकाळ स्नानामुळे पिंगट झालेल्या जटा घातल्या होत्या.
ततो हारीतप्रमुखाः प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः
तेव्हा हारीत आणि इतर, आनंदाने डोळे फुललेले, पुढे आले—
नमस्कृत्य द्विजाग्र्यं ते प्रहर्षादिदमब्रुवन् ।।1.2.49.
त्यांनी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला वंदन केले आणि आनंदाने असे म्हणाले.
अद्य नो दिवसः पुण्यः स्थानमद्योत्तमं त्विदम्
आजचा दिवस आमच्यासाठी पवित्र आहे; हे स्थान आता खरोखरच उत्तम झाले आहे.
धन्यस्य हि गृहस्थस्य कृपयैव द्विजोत्तमाः
कारण, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, एका पुण्यवान गृहस्थाच्या कृपेनेच हे शक्य होते—
तत्त्वं गेहानि चास्माकं पादचंक्रमणेन च
त्या सत्यामुळे आणि तुमच्या पायांच्या स्पर्शाने आमच्या घरात पावित्र्य येते.
तदहं सम्यगिच्छामि दत्तं परमभोजनम्
म्हणून मी मनापासून तुम्हाला उत्तम भोजन द्यायची इच्छा बाळगतो.
इत्येतदतिथेः श्रुत्वा हारीतः पुत्रमब्रवीत्
अतिथीचे हे बोलणे ऐकून हारीताने आपल्या मुलाला सांगितले.
द्विजं च तर्पयिष्यामि दत्त्वा परमभोजनम्
मी या ब्राह्मणाला उत्तम भोजन देऊन तृप्त करीन.
सुतेन किल जातेन जायते चानृणः पिता
म्हणतात, पुत्र जन्मला की वडील ऋणमुक्त होतो.
भोजनं द्विप्रकारं च प्रविभागस्तयोरयम्
भोजन दोन प्रकारचे असते, आणि त्यांची ही विभागणी आहे.
तत्र यत्प्राकृतं नाम प्रकृतिप्रमुखस्य तत्
त्यात जे सामान्य म्हणतात, ते मुख्यतः नैसर्गिक प्रवृत्ती असणाऱ्याचे असते.
षड्रसं भोजनं तच्च पंचभेदं वदंति च 1.2.49.
षड्रस असलेले अन्न हे पाच प्रकारचे असते, असे सांगितले जाते.
यथापरं परंनाम प्रोक्तं परमभोजनम्
क्रमाने सांगितल्याप्रमाणे, सर्वश्रेष्ठ अन्नाला 'परम' असे नाव दिले आहे.
ततो नानाप्रकारस्य धर्मस्य श्रवणं हि यत्
त्यानंतर विविध प्रकारच्या धर्माचे ऐकणे येते.
तद्दास्यामि द्विजाग्र्याय पृच्छ विप्र यदिच्छसि
हे मी श्रेष्ठ द्विजाला देईन; ब्राह्मण, तुला जे हवे असेल ते विचार.
मनसैव प्रशस्यामुं प्रश्नमेनमथाकरोत्
त्याने मनात त्याचे कौतुक केले आणि मग हा प्रश्न विचारला.
कथं संजायते जंतुः कथं चापि प्रलीयते
जीव कसा जन्मतो आणि तो कसा नाहीसा होतो?
छंदोगीतममुं प्रश्नं शक्त्या वक्ष्यामि ते द्विज
ब्राह्मण, मी हा प्रश्न माझ्या शक्तीनुसार छंदबद्ध गाण्यात सांगतो.
जनने त्रिविधं कर्म हेतुर्जंतोर्भवेत्किल
जन्मामध्ये, जीवासाठी तीन प्रकारचे कर्म कारणीभूत असतात.
तत्र यः सात्त्विको नाम स स्वर्गं प्रतिपद्यते
त्यात जो सत्त्वगुणी असतो, तो स्वर्गाला प्राप्त होतो.
तथा यस्तामसो नाम नरकं प्रतिपद्यते
तसाच जो तमोगुणी असतो, तो नरकात जातो.
महतां दर्शनस्पर्शैरुपभोगसहासनैः 1.2.49.
महान लोकांचे दर्शन, स्पर्श, उपभोग आणि हास्य यांमुळे,
सोऽपि दुःखदरिद्राद्यैर्वेष्टितो विकलेंद्रियः
तोही दु:ख, दारिद्र्य आणि विकल इंद्रिये यांनी वेढलेला असतो.