महीनगरके लिंगं पातालात्सुमनोहरम्
महानगरात, पाताळातून सुंदर आणि मनाला आनंद देणारं लिंग प्रकट झालं.
नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे
नमस्कार असो भगवंत रुद्र, ज्याचं तेज सूर्याप्रमाणे आहे.
शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः
शर्व, जे पृथ्वीच्या रूपात आहेत आणि नेहमीच मंगलदायक आहेत, त्यांना माझा नमस्कार.
पशूनां पतये चापि पावकायातितेजसे
पशूंचे स्वामी आणि तेजस्वी पावक, त्यांनाही माझा नमस्कार.
महादेवाय सोमाय अमृताय नमोऽस्तु ते
महादेव, सोम आणि अमर अशा तुझ्या चरणी मी वंदन करतो.
इत्येवं नामभिर्दिव्यैः स्तव एष उदीरितः
अशा या दिव्य नावांनी हा स्तोत्र सांगितला गेला आहे.
हाटकेश्वरलिंगस्य नित्यं च प्रयतो नरः
जो कोणी भक्तिभावाने नेहमी हाटकेश्वर लिंगाची पूजा करतो—
हाटकेश्वरलिंगं च प्रयतो यः स्मरेदपि
किंवा भक्तीने हाटकेश्वर लिंगाचे स्मरण करतो—
एवंविधानि तीर्थानि महीसागरसंगमे
अशा पवित्र तीर्थे पृथ्वी आणि समुद्राच्या संगमावर आहेत.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील, पहिल्या माहेश्वरखंडातील कौमारिकाखंडातील स्तंभतीर्थ महात्म्याच्या 'सोमनाथवृत्तांत' नावाच्या अठ्ठेचाळीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
श्रुत्वा तव मुखांभोजाद्भृशं मे हृष्यते मनः
तुमच्या कमलासारख्या मुखातून ऐकून माझे मन अत्यंत आनंदित झाले आहे.
महीनगरकस्यापि स्थापितस्य त्वया मुने
मुनिवर, तुम्ही स्थापन केलेल्या महीनगराचेही—
तानि वक्ष्यामि यत्रास्ते जया दित्यो रविः प्रभुः
मी तुला त्या ठिकाणांची माहिती सांगतो जिथे तेजस्वी जयादित्य देव वास करतो.
जयादित्यस्य यो नाम कीर्तयेदिह मानवः
जो कोणी येथे जयादित्याचे नाव उच्चारतो—
यस्य संदर्शनादेव कल्याणैरपि पूर्यते
फक्त त्याचे दर्शन घेतल्यानेही माणूस कल्याणाने भरून जातो.
तस्य देवस्य चोत्पत्तिं शृणु पार्थ वदामि ते
पार्था, त्या देवाची उत्पत्ती मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
अहं संस्थाप्य संस्थानमेतत्कालेन केनचित्
मी एका विशिष्ट काळात हे स्थान स्थापन केले.
स मां प्रणतमासीनमभ्यर्च्यार्घेण भास्करः
मी भक्तीभावाने बसलो असताना सूर्यदेवाने मला अर्घ्य अर्पण करून पूजा केली.
कुत आगम्यते विप्र क्व च वा प्रतिगम्यते
ब्राह्मण, तू कुठून आला आहेस आणि कुठे जाणार आहेस?
भारते विहृतः खण्डे महीनगरकादपि 1.2.49.
मी भारतभूमीच्या विविध भागांत, अगदी महीनगरातूनही, फिरलो आहे.
तेषां गुणान्मम ब्रूहि किंगुणा ननु ते द्विजाः
त्यांचे गुण मला सांग. त्यांच्यात कोणते गुण आहेत? ते ब्राह्मणच नाहीत का?
यदि तान्भोः प्रशंसामि स्वीयान्स्तौतीति वाच्यता
जर मी त्यांची स्तुती केली, तर लोक म्हणतील की मी माझ्याच जातीचे कौतुक करतो.
अथवा पारमाहात्म्ये सति तेषां महात्मनाम्
किंवा, जर त्या थोर लोकांमध्ये खरंच मोठेपण असेल—
मदर्चितद्विजेंद्राणां यदि स्याच्छ्रवणेप्सुता
माझी पूजा केलेल्या ब्राह्मणश्रेष्ठांविषयी ऐकायची इच्छा असेल तर—
इति श्रुत्वा मम वचो रविरासीत्सुविस्मितः
माझे बोलणे ऐकून रवि अत्यंत आश्चर्यचकित झाला.
सोऽथ विप्रतनुं कृत्वा मां विसर्ज्यैव भास्करः
मग भास्कराने ब्राह्मणाचे रूप धारण केले आणि मला सोडून निघून गेला.
जटां त्रिषवणस्नानपिंगलां धारयन्नथ
त्याने त्रिकाळ स्नानामुळे पिंगट झालेल्या जटा घातल्या होत्या.
ततो हारीतप्रमुखाः प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः
तेव्हा हारीत आणि इतर, आनंदाने डोळे फुललेले, पुढे आले—
नमस्कृत्य द्विजाग्र्यं ते प्रहर्षादिदमब्रुवन् ।।1.2.49.
त्यांनी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला वंदन केले आणि आनंदाने असे म्हणाले.
अद्य नो दिवसः पुण्यः स्थानमद्योत्तमं त्विदम्
आजचा दिवस आमच्यासाठी पवित्र आहे; हे स्थान आता खरोखरच उत्तम झाले आहे.