एवं प्रभावाः परिकीर्तिता मया समासतस्तीर्थवरेऽत्र देव्यः
या पवित्र स्थळी देवीचे सामर्थ्य मी थोडक्यात सांगितले.
शृण्वन्यां कीर्त यिष्यामि पापमोक्षमवाप्नुयात्
जो कोणी हे ऐकेल, त्याला पापमुक्ती मिळेल.
पुरा त्रेतायुगे पार्थ चौडदेशसमुद्भवौ
पूर्वी त्रेतायुगात, पार्था, चौड देशात दोनजण जन्मले.
तावेकदा पुराणार्थे श्लोकमेकमपश्यताम्
एकदा त्या दोघांनी प्राचीन गोष्टींवरील एक श्लोक पाहिला.
प्रभासाद्यानि तीर्थानि पुलस्त्यायाह पद्मभूः । न यैस्तत्राप्लुतं चैव किं तैस्तीर्थमुपासितम्
पद्मभूने पुलस्त्याला प्रभास वगैरे पवित्र स्थळांबद्दल सांगितलं, की जिथे स्नानच केलं नाही, तिथे त्या तीर्थाचं पूजन करून काय उपयोग?
इति श्लोकं पठित्वा तौ पुनःपुनरभिष्टुतम्
हा श्लोक म्हणून झाल्यावर, त्या दोघांचं पुन्हा पुन्हा कौतुक केलं गेलं.
तौ वनानि नदीश्चैव व्यतिक्रम्य शनैःशनैः
ते दोघं हळूहळू जंगलं आणि नद्या ओलांडत गेले.
गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं महीसागरसंगमम्
त्यांनी गुप्त क्षेत्राचं आणि पृथ्वी-सागर संगमाचं माहात्म्य ऐकलं.
ततो मार्गस्य शून्यत्वात्तृट्क्षुधापीडितौ भृशम्
मग वाट फार सुनसान असल्यामुळे, त्यांना तहान आणि भुकेने फार त्रास झाला.
सिद्धनाथं नमस्कृत्य संप्रयातौ सुधैर्यतः
सिद्धनाथाला वंदन करून, ते दोघं मोठ्या संयमाने पुढे निघाले.
सहसा पतितौ भूमौ स्थूणपादौ विमूर्छितौ 1.2.48.
अचानक, त्यांचे पाय डगमगले आणि ते दोघं जमिनीवर कोसळून बेशुद्ध झाले.
किंचिद्विश्वस्य धैर्याच्च सखे किं न श्रुतं त्वया
थोडं धैर्य मिळाल्यावर, त्याने विचारलं, 'मित्रा, तुला काही ऐकू आलं नाही का?'
तथातथा भवेद्दानैर्दीनः सोमेश्वरो हरः
अशा प्रकारे दान केल्याने, सोमेश्वर हर देव दयाळू होतो.
लुंठमानो जगामैव प्रालेयः किंचिदंतरे
लुटताना प्रालेय थोडं पुढे गेला.
खे वाणी चाभवत्तत्र पुष्पवर्षपुरःसरा उत्थितं सागरतटे लिंगं तिष्ठात्र सुव्रत
तेव्हा आकाशातून फुलांचा वर्षाव होत असताना, एक वाणी ऐकू आली — 'सागराच्या काठावर लिंग प्रकट झालं आहे; हे धर्मात्मा, इथेच थांब.'
प्रभासाय प्रयातव्यं यदाऽऽ मृत्योर्मया स्फुटम्
माझ्या मृत्यूचा काळ जवळ आला तेव्हा, 'प्रभासला जावं' असं सांगितलं गेलं.
अपश्यदुत्थितं लिंगं स चैवं प्रत्यपद्यत
त्याने ते प्रकट झालेलं लिंग पाहिलं आणि ते स्वीकारलं.
दृष्ट्या तनू ततो यातौ प्रभासं शिवसद्म च
मग त्यांनी आपल्या नजरेने प्रभास आणि शिवाचं निवासस्थान गाठलं.
ऊर्जयंतः प्रतीच्यां च प्रालेयस्येश्वरोऽपरः
पश्चिम दिशेला, प्रालेयाचा दुसरा ईश्वर पूजला जातो.
सोमनाथद्वयं पश्येज्जन्मपापात्प्रमुच्यते 1.2.48.
जो दोन सोमनाथ लिंगांचं दर्शन घेतो, तो जन्माच्या पापांपासून मुक्त होतो.
महीनगरके लिंगं पातालात्सुमनोहरम्
महानगरात, पाताळातून सुंदर आणि मनाला आनंद देणारं लिंग प्रकट झालं.
नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे
नमस्कार असो भगवंत रुद्र, ज्याचं तेज सूर्याप्रमाणे आहे.
शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः
शर्व, जे पृथ्वीच्या रूपात आहेत आणि नेहमीच मंगलदायक आहेत, त्यांना माझा नमस्कार.
पशूनां पतये चापि पावकायातितेजसे
पशूंचे स्वामी आणि तेजस्वी पावक, त्यांनाही माझा नमस्कार.
महादेवाय सोमाय अमृताय नमोऽस्तु ते
महादेव, सोम आणि अमर अशा तुझ्या चरणी मी वंदन करतो.
इत्येवं नामभिर्दिव्यैः स्तव एष उदीरितः
अशा या दिव्य नावांनी हा स्तोत्र सांगितला गेला आहे.
हाटकेश्वरलिंगस्य नित्यं च प्रयतो नरः
जो कोणी भक्तिभावाने नेहमी हाटकेश्वर लिंगाची पूजा करतो—
हाटकेश्वरलिंगं च प्रयतो यः स्मरेदपि
किंवा भक्तीने हाटकेश्वर लिंगाचे स्मरण करतो—
एवंविधानि तीर्थानि महीसागरसंगमे
अशा पवित्र तीर्थे पृथ्वी आणि समुद्राच्या संगमावर आहेत.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील, पहिल्या माहेश्वरखंडातील कौमारिकाखंडातील स्तंभतीर्थ महात्म्याच्या 'सोमनाथवृत्तांत' नावाच्या अठ्ठेचाळीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.