जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः ४६.
परमेश्वराने आपल्या अंशांना, ज्यांना जीवात्मा म्हणतात, विभागले.
निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः ४६.
जसे तापलेल्या लोखंडातून ठिणग्या बाहेर पडतात, तसेच जीव उत्पन्न होतात.
इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि ४६.
इंद्रियांच्या सत्त्वगुणातूनही हे तीन गुण निर्माण होतात.
रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः ४६.
मुक्तीची इच्छा असणारे लोक रज आणि तम फक्त सत्त्वगुणाने शुद्ध करतात.
अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते ४६.
सत्त्वगुणी अहंकार जोपासल्याने मनुष्य सिद्धी प्राप्त करतो.
सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः ४६.
संसारावर विजय मिळवू इच्छिणाऱ्यांनी नेहमी सत्त्वगुणाचा स्वीकार करावा.
सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः ४६.
शास्त्राचा अभ्यास, ज्ञान, शुद्धता आणि इंद्रियांचे नियंत्रण हे पुढे येतात.
अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च ४६.
अन्यायाने धन मिळवणे, आळस आणि नास्तिकता याही घडतात.
तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् ४६.
म्हणून बुद्धी आणि इतर सत्त्वगुणांनी देवतेची उपासना करावी.
बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना॥ ४६.
मुक्ती आणि दुःख या दोन्ही बुद्धी आणि तिच्या सोबतींमुळेच मिळतात.
अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते ४६.
या गुणांशिवाय काहीही निर्माण होत नाही.
तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः ४६.
म्हणून रज आणि तम हे सत्त्वगुणांनीच शुद्ध करावेत.
सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः ४६.
सुखी आणि दुःखी असे दोन्ही प्राणी शास्त्र जाणणारेच असतात.
व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः ४६.
त्याने चार लक्ष जीवांच्या योनी वेगळ्या केल्या.
ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः ४६.
हे सर्व परमेश्वराचे अंश असून, निसर्गगुणांनी मोहात पडले आहेत.
अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे ४६.
अन्न, दूध आणि जीव यांच्या कल्याणासाठीही.
एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते ४६.
होय, हे खरंच आहे; पण, हे महात्म्या, मी अजून काही विचारू शकतो का?
स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् ४६.
आपले भक्त असलेले ते देव लोकांना दुःखांपासून का वाचवत नाहीत?
इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे॥ ४६.
माझं मन त्यामुळे गोंधळून गेलं आहे; तू स्वतःला अजून लहान समजतोस का?
अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः ४६.
अशुद्ध आणि शुद्ध, दोन्ही प्रकारचे भक्त देवांना समर्पित मानले जातात.
अशुचिर्देवताश्चैव यदा पूजयते नरः ४६.
जेव्हा एखादा अशुद्ध मनुष्य देवांची पूजा करतो,
विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्॥ ४६.
तो भ्रमित होऊन पुन्हा पुन्हा चुकीची कृत्ये करतो; आणि शुद्ध मनुष्य जरी भक्तीने पूजा करत असेल, तरी त्याला काही अशुभ घडले,
तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते ४६.
तर त्याचे पूर्वीचे कर्म उघड होते आणि त्याची अनेक कर्मे भोगली जातात.
सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् ४६.
कोणी तीर्थात स्नान करतो, तरी दुसरा मुक्त होतो, असं का घडतं?
सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् ४६.
रामाने सीतेचं अपहरण केलं; मग दुसरा कसा मुक्त होतो?
इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् ४६.
इंद्र, चंद्र, सूर्य, विष्णू आणि इतर श्रेष्ठ देवही आपापल्या कर्माचे फळ भोगतात.
मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः ४६.
कोणालाही स्वतःच्या कर्मापासून सुटका होत नाही; हेच वेदांचे अंतिम मत आहे.
बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना ४६.
अनेक जन्मांत जे भोगावं लागतं, ते एकाच जन्मातही भोगता येतं.
ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः ४६.
जे शुद्ध आहेत, देवांची व्रतं पाळतात, ते गेलेल्या पापांमुळे कधी कधी दुःख सहन करतात.
तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः ४६.
म्हणून शुद्ध आणि श्रद्धावान लोकांनी देवांची नेहमी भक्ती करावी.