या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः ४६.
जी लोकांच्या चुकीच्या मनाने सोडता येत नाही, जी कधीच जुनी होत नाही,
अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् ४६.
ती तृष्णा सुरुवात आणि शेवट नसलेली असून, माणसांच्या देहातच वसते.
यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति ४६.
जशी इंधनाने पेटलेली आग सहज विझत नाही,
तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु ४६.
म्हणूनच, शरीरासाठी किंवा आपल्या आप्तांसाठी लोभ करु नये.
अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् ४६.
अरे बाळा, तू खरं तर बाळ नाहीस; माझ्या दृष्टीने, मी तुला वंदन करतो.
कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः ४६.
काम, क्रोध, अहंकार आणि इंद्रिये, हे सर्व माणसांमध्ये असतात,
अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् ४६.
‘मी हाच आहे, हे माझं आहे, हे काम असंच आहे, मी असाच आहे’—
परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते ४६.
जो हे सर्व आणि मन सोडून देतो, तो वेडसरपणातून मुक्त होतो आणि विखुरला जातो.
कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा ४६.
मग स्वर्ग किंवा मुक्ती कशी मिळेल, जशी दगडाला मिळत नाही?
बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः ४६.
त्याशिवाय, बाहेरची किंवा आतली काहीही गोष्ट ज्ञानी लोक गवतासारखीच मानतात.
कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् ४६.
कसा धर्माचा ऐकू येईल, किंवा जीवनच कसं राहील?
तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना ४६.
मग हे जड विश्व, चैतन्यस्वरूप आत्म्याने का निर्माण केलं?
सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः ४६.
जसं योग्य विचारलं, तिथेच सर्व प्राणी गोंधळतात.
प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा ४६.
प्रकृती आणि पुरुष हे दोन्ही अनादी आहेत, असं आपण पूर्वीपासून ऐकत आलो.
ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा ४६.
मग काळ आणि स्वभाव यांच्या प्रेरणेने, पूर्वी प्रकृतीने कृती केली.
ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता ४६.
मग ती अंधारमय प्रकृती, देवांनी खेळकरपणे पाहिली.
एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् ४६.
अशा प्रकारे, देवदर्शनामुळे प्रकृतीला त्रिगुणात्मक स्वरूप मिळालं.
तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः ४६.
तिच्या प्रकट होण्यासाठी, मग त्याने स्वतःच्या अंशातून कृती केली.
अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः ४६.
अहंकारापासून तीन प्रकारचे गुण जन्माला येतात — शुद्धता, रज आणि तम.
शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः ४६.
जेव्हा शुद्धता प्रबळ होते, तेव्हा ज्ञानी लोक मुक्ती मिळते असे सांगतात.
जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः ४६.
परमेश्वराने आपल्या अंशांना, ज्यांना जीवात्मा म्हणतात, विभागले.
निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः ४६.
जसे तापलेल्या लोखंडातून ठिणग्या बाहेर पडतात, तसेच जीव उत्पन्न होतात.
इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि ४६.
इंद्रियांच्या सत्त्वगुणातूनही हे तीन गुण निर्माण होतात.
रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः ४६.
मुक्तीची इच्छा असणारे लोक रज आणि तम फक्त सत्त्वगुणाने शुद्ध करतात.
अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते ४६.
सत्त्वगुणी अहंकार जोपासल्याने मनुष्य सिद्धी प्राप्त करतो.
सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः ४६.
संसारावर विजय मिळवू इच्छिणाऱ्यांनी नेहमी सत्त्वगुणाचा स्वीकार करावा.
सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः ४६.
शास्त्राचा अभ्यास, ज्ञान, शुद्धता आणि इंद्रियांचे नियंत्रण हे पुढे येतात.
अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च ४६.
अन्यायाने धन मिळवणे, आळस आणि नास्तिकता याही घडतात.
तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् ४६.
म्हणून बुद्धी आणि इतर सत्त्वगुणांनी देवतेची उपासना करावी.
बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना॥ ४६.
मुक्ती आणि दुःख या दोन्ही बुद्धी आणि तिच्या सोबतींमुळेच मिळतात.