व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु ४६.
तसे आजार आणि दुःख शांत करण्यासाठी दोन प्रकारच्या उपायांची गरज असते.
प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति ४६.
मन शांत झाले की शरीराचे दुःखही कमी होते.
स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च ४६.
मायेपोटी सज्जन माणसाला नेहमी दुःख सहन करावे लागते.
शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते॥ ४६.
दुःख, आनंद आणि श्रम हे सगळे मायेपासूनच उत्पन्न होतात.
स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा ४६.
मायेपासूनच इंद्रियांना आसक्ती आणि विषयांची इच्छा निर्माण होते.
त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः ४६.
म्हणून जो माणूस त्यागी आहे, द्वेष आणि लोभ यांना सोडतो, तो कधीच दुःखी राहत नाही.
तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् ४६.
म्हणून मित्रांमध्ये किंवा धनसंपत्तीमध्ये माया धरू नये.
ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु ४६.
ज्ञान असलेल्या, सिद्ध, शास्त्र समजणाऱ्या आणि संयमी लोकांमध्ये,
रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते ४६.
ज्याच्या मनावर आसक्तीने ताबा घेतला आहे, तो माणूस इच्छेच्या ओढीने फिरवला जातो.
तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता ४६.
तृष्णा ही सर्वात पापी मानली जाते आणि ती नेहमीच चिंता निर्माण करणारी असते.
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः ४६.
जी लोकांच्या चुकीच्या मनाने सोडता येत नाही, जी कधीच जुनी होत नाही,
अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् ४६.
ती तृष्णा सुरुवात आणि शेवट नसलेली असून, माणसांच्या देहातच वसते.
यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति ४६.
जशी इंधनाने पेटलेली आग सहज विझत नाही,
तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु ४६.
म्हणूनच, शरीरासाठी किंवा आपल्या आप्तांसाठी लोभ करु नये.
अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् ४६.
अरे बाळा, तू खरं तर बाळ नाहीस; माझ्या दृष्टीने, मी तुला वंदन करतो.
कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः ४६.
काम, क्रोध, अहंकार आणि इंद्रिये, हे सर्व माणसांमध्ये असतात,
अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् ४६.
‘मी हाच आहे, हे माझं आहे, हे काम असंच आहे, मी असाच आहे’—
परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते ४६.
जो हे सर्व आणि मन सोडून देतो, तो वेडसरपणातून मुक्त होतो आणि विखुरला जातो.
कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा ४६.
मग स्वर्ग किंवा मुक्ती कशी मिळेल, जशी दगडाला मिळत नाही?
बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः ४६.
त्याशिवाय, बाहेरची किंवा आतली काहीही गोष्ट ज्ञानी लोक गवतासारखीच मानतात.
कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् ४६.
कसा धर्माचा ऐकू येईल, किंवा जीवनच कसं राहील?
तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना ४६.
मग हे जड विश्व, चैतन्यस्वरूप आत्म्याने का निर्माण केलं?
सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः ४६.
जसं योग्य विचारलं, तिथेच सर्व प्राणी गोंधळतात.
प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा ४६.
प्रकृती आणि पुरुष हे दोन्ही अनादी आहेत, असं आपण पूर्वीपासून ऐकत आलो.
ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा ४६.
मग काळ आणि स्वभाव यांच्या प्रेरणेने, पूर्वी प्रकृतीने कृती केली.
ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता ४६.
मग ती अंधारमय प्रकृती, देवांनी खेळकरपणे पाहिली.
एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् ४६.
अशा प्रकारे, देवदर्शनामुळे प्रकृतीला त्रिगुणात्मक स्वरूप मिळालं.
तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः ४६.
तिच्या प्रकट होण्यासाठी, मग त्याने स्वतःच्या अंशातून कृती केली.
अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः ४६.
अहंकारापासून तीन प्रकारचे गुण जन्माला येतात — शुद्धता, रज आणि तम.
शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः ४६.
जेव्हा शुद्धता प्रबळ होते, तेव्हा ज्ञानी लोक मुक्ती मिळते असे सांगतात.