आकाशे ददृशे नातिदूरे किमपि निर्मलम्
आकाशात, फार दूर नव्हतं, त्याला काहीतरी निर्मळ आणि स्वच्छ दिसलं.
यद्वा मृणालं तत्सिंधौ वियत्यस्यां कुतस्तु सः
ते समुद्रातलं कमळाचं देठ आहे का, की आकाशात आहे? तिथे ते कसं असू शकेल?
अबोधि केतकीबर्हमिति राजीवजन्मना
कमळातून जन्मलेल्या त्याला समजलं की ते केतकीचं पान आहे.
हिरण्यगर्भो विमलमगृह्णात्केतकच्छदम्
हिरण्यगर्भाने ते स्वच्छ केतकीचं पान उचललं.
वर्षाणां शतसाहस्रमुत्पत्यैवं विहायसा
अशीच तो आकाशातून एक लाख वर्षं उडत राहिला.
अचिंतयत्पद्मसूतिरत्यंतं विहताशयः
कमळातून जन्मलेल्याच्या आशा संपल्या आणि तो खोल विचार करू लागला.
अनिर्व्यूढप्रतिज्ञावान्नीचतामपि संश्रितः 1.3.2.12.
वचन पूर्ण न झाल्यामुळे त्याने अगदी नीचपणातही आश्रय घेतला.
अहमेतत्परीक्षायां क्व परिच्छिन्न पौरुषः प्रध्वंसंत इवांगानि पतामीवाहमप्यधः
या परीक्षेत माझं सामर्थ्य कुठे आहे? माझी अंगं जणू तुटून पडत आहेत, मीही खाली कोसळतोय असं वाटतं.
किं वान्यद्बहुनोक्तेन सह निश्वासवायुभिः
या दीर्घ श्वासांसह, आणखी किती बोलायचं उरलंय?
अहंकारमदग्रंथिरयं त्रुटतु चित्ततः
माझ्या मनातून हा अहंकाराचा आणि गर्वाचा गाठ तुटून जावो.
यदेष रोदःकुहरपरिणाहाधिकोद्यमः
कारण हा प्रयत्न या सृष्टीच्या गुहेच्या मर्यादेपेक्षा जास्त आहे—
तदस्य तेजसां राशेर्नाहं नारायणोऽथवा
या तेजाच्या राशीत, मी ना नारायण आहे, ना दुसरा कोणी.
इतो नोत्पतितुं शक्तिरस्ति मे तन्निवर्त्तये
इथून उठून त्या गोष्टीला परतवण्याची माझ्यात शक्ती नाही.
प्रत्यभाषत तं कस्त्वं कुतो वा प्राप्तवानिति
त्याने विचारले, "तू कोण आहेस? आणि कुठून आला आहेस?"
केतकच्छद एवासं सचैतन्यः शिवाज्ञया
शिवाच्या आज्ञेने, मी चेतना असलेले केतकीचे पान होतो.
भूलोक इच्छया वस्तुं ततः संप्राप्तवानहम्
पृथ्वीवर राहण्याची इच्छा होती म्हणून मी इथे आलो आहे.
इत्थं श्रुत्वा केतकीबर्हवाचं लब्ध्वाश्वासं तं किलांभोजभूतिः 1.3.2.12.
केतकीच्या पानाने असे बोलल्यावर, कमळातून जन्मलेल्याला दिलासा मिळाला.
ईदृश्यः परितो लग्ना यस्मिन्ब्रह्मांडकोटयः
याच्या सभोवताली असंख्य ब्रह्मांडं जोडलेली आहेत.
चतुर्युगायुतैर्यातं ततो निपततो मम
चाळीस हजार युगं गेल्यावर मी खाली पडलो.
इति ब्रुवाणमेनं च नमस्कृत्य सरोजभूः
तो असे बोलत असताना, कमळातून जन्मलेल्याने त्याला वंदन केले.
ब्रह्मोवाच ब्रह्मणा हि मया स्पर्द्धा विष्णुना सह निर्मिता
ब्रह्मा म्हणाले, "माझ्या आणि विष्णूच्या एकत्र प्रयत्नाने स्पर्धा निर्माण झाली."
द्वाभ्यामपीदमावाभ्यां विस्मृतं शिववैभवम्
आम्हा दोघांनीही शिवाचे वैभव विसरले आहे.
ह्रेपणी संकथा तावदास्तामद्याप्यहं यतः
ती लाजिरवाणी गोष्ट आता बाजूला ठेवू या, कारण मी अजूनही—
सख्यं साप्तपदीनं हि कथ्यते तद्भवान्मयि
सप्तपदीच्या मैत्रीचा उल्लेख केला जातो; तू मला तसा समज.
असंस्तुतधियं हित्वा कर्तुमर्हस्यनुग्रहम्
जे स्तुती करत नाहीत त्यांना सोडून, तू कृपा करावी.
हंसकोलाकृती दध्वो मिथः साम्यं व्यपोहितुम् 1.3.2.13.
हंस आणि वराहाच्या रूपात आम्ही दोघांनी आपली समानता दूर करण्याचा प्रयत्न केला.
न जाने मम चास्याग्रं दिदृक्षोरीदृक्षी दशा
माझ्या मनात शेवट पाहण्याची अशी ओढ कधीच आली नव्हती.
जातश्रमोऽस्मि नितरां वियुज्य इव चासुभिः
मी अगदी थकून गेलो आहे, जणू प्राणांपासून वेगळा झाल्यासारखा.
तन्मे कुरुष्व मित्रस्य सफलां याचनामिमाम्
म्हणून, मित्राने केलेली ही विनंती तू सफल कर.
तत्त्वया करणीयैवं प्रार्थनैषा कृतांजलिः
हे तुलाच करावं लागेल; जोडलेल्या हातांनी ही विनंती करतो.