श्रमांधचक्षुषस्तस्य पातालांतरवर्त्तिनः
थकव्याने त्याच्या डोळ्यांना काहीच दिसत नव्हतं, ते पाताळाच्या खोल भागातच राहिले.
कथंकथंचिदुत्तीर्णो ऽप्यकूपारादपारतः
कसेबसे तो वर आला, पण विहिरीच्या काठावर नव्हे, तर खूप दूर.
रज्ज्वेव तेजःस्तंभस्य प्रभया सानुबद्धया
त्या तेजाच्या खांबाच्या प्रकाशामुळे, जणू दोरीसारखा, तो परत आला.
नावैक्षि यन्मया मूलममुष्य महसां निधेः
तरीही त्या तेजाच्या महासागराचे मूळ मला दिसले नाही.
अमुष्य महसां राशेः प्रागभूद्यत्र संभवः
त्या तेजाच्या राशीच्या आधी काहीही उत्पत्ती नव्हती.
स हि विश्वाधिको देवश्चिरं मोहांधचक्षुषा
तो सर्व विश्वांपेक्षा श्रेष्ठ देव, दीर्घकाळ मोहाच्या अंधारातच राहिला.
एवं विनिर्धार्य विमुक्तदर्पो निवृत्तवानाशु सरोरुहाक्षः
अशा प्रकारे ठरवून, अभिमान सोडून, कमलनयनाने लवकरच माघार घेतली.
उत्पपातोन्मुखो वेगान्निरालंबे नभस्तले
तो वेगाने वर उडी मारून, चेहरा आकाशाकडे करून, त्या आधाररहित आकाशात गेला.
द्रुतमुत्पततस्तस्य पक्षावेगेन वारिताः
तो झपाट्याने वर जात असताना, त्याच्या पंखांनी पाणी उडवले.
स वेगादुत्पतन्दूरं नाक्ष्णोर्विषयतामगात्
प्रचंड वेगाने वर जाऊन, तो डोळ्यांच्या आवाक्याही पलिकडे गेला.
मायामरालो ददृशे तेजःस्तंभस्यपार्श्वतः
त्या तेजाच्या खांबाजवळ एक मायावी राजहंस दिसला.
प्रागत्यगादुत्पततां ततोऽध्वानं पयोमुचाम्
वर उडताना, त्याने प्रथम मेघांच्या मार्गावरून वाट काढली.
तेजसां यानि धामानि ह्यत्युच्चान्यूर्ध्वचारिणाम्
जो वर राहतात, त्यांच्या तेजाच्या प्रदेशांतून तो गेला.
मरुतो मनसो वापि जवः सूक्ष्मतराकृतेः
वाऱ्याचा किंवा मनाचा वेग अत्यंत सूक्ष्म असतो, पण त्याचा आकार त्याहूनही सूक्ष्म होता.
यथायथा चोत्पपात सुदूरं श्रमितच्छदः
जसा जसा तो वर जात होता, त्याचं झाडाच्या पानांचं वस्त्र थकून मागे दूर पडलं.
अतीत्य मरुतां स्कंधान्सप्त संप्राप्तविस्मयः
तो सात वाऱ्यांच्या समूहांना ओलांडून गेला आणि त्याला मोठं आश्चर्य वाटलं.
कथं वाऽदृष्टमूलस्य स्थातव्यं पुरतो हरेः 1.3.2.12.
ज्याचं मूळ कुणालाही दिसत नाही, अशा हरिपुढे उभं राहता तरी कसं येईल?
अनिर्व्यूढप्रतिज्ञस्य दीर्घैः किं वा ममासुभिः
माझं वचन पूर्ण झालं नाही, तर माझ्या या दीर्घ आयुष्याचं काय उपयोग?
अतिसंधित्सतो विष्णुं कस्सहायो भविष्यति
जो विष्णूला मागे टाकायचं ठरवतो, त्याला कोण साथ देईल?
छद्मना वा तिरस्कुर्यान्माना हि महतां धनम्
किंवा कुठल्या तरी युक्तीने तो हे लपवू शकेल का? कारण मोठ्यांचा अभिमान हेच त्यांचं खरं धन असतं.
आकाशे ददृशे नातिदूरे किमपि निर्मलम्
आकाशात, फार दूर नव्हतं, त्याला काहीतरी निर्मळ आणि स्वच्छ दिसलं.
यद्वा मृणालं तत्सिंधौ वियत्यस्यां कुतस्तु सः
ते समुद्रातलं कमळाचं देठ आहे का, की आकाशात आहे? तिथे ते कसं असू शकेल?
अबोधि केतकीबर्हमिति राजीवजन्मना
कमळातून जन्मलेल्या त्याला समजलं की ते केतकीचं पान आहे.
हिरण्यगर्भो विमलमगृह्णात्केतकच्छदम्
हिरण्यगर्भाने ते स्वच्छ केतकीचं पान उचललं.
वर्षाणां शतसाहस्रमुत्पत्यैवं विहायसा
अशीच तो आकाशातून एक लाख वर्षं उडत राहिला.
अचिंतयत्पद्मसूतिरत्यंतं विहताशयः
कमळातून जन्मलेल्याच्या आशा संपल्या आणि तो खोल विचार करू लागला.
अनिर्व्यूढप्रतिज्ञावान्नीचतामपि संश्रितः 1.3.2.12.
वचन पूर्ण न झाल्यामुळे त्याने अगदी नीचपणातही आश्रय घेतला.
अहमेतत्परीक्षायां क्व परिच्छिन्न पौरुषः प्रध्वंसंत इवांगानि पतामीवाहमप्यधः
या परीक्षेत माझं सामर्थ्य कुठे आहे? माझी अंगं जणू तुटून पडत आहेत, मीही खाली कोसळतोय असं वाटतं.
किं वान्यद्बहुनोक्तेन सह निश्वासवायुभिः
या दीर्घ श्वासांसह, आणखी किती बोलायचं उरलंय?
अहंकारमदग्रंथिरयं त्रुटतु चित्ततः
माझ्या मनातून हा अहंकाराचा आणि गर्वाचा गाठ तुटून जावो.