जजाप परमं जाप्यं नान्यत्र कुरुते श्रमम् ४२.
तो केवळ श्रेष्ठ जप करत असे, दुसरीकडे कुठेही प्रयत्न करत नसे.
दार्यमाणेन मनसा तनयं वाक्यमब्रवीत् ४२.
दुःखाने भरलेल्या मनाने तिने आपल्या मुलाला असे शब्द सांगितले.
नार्यास्तस्या नृलोकेऽत्र वरैवाजननिः स्फुटम् ४२.
या जगात स्त्रियांमध्ये मुलांसाठी इतकी भाग्यवती दुसरी कोणी नाही.
पिंगेयं कृतपुण्या वै यस्याः पुत्रा महागुणाः ४२.
ही पिंगा खरंच पुण्यवती आहे, कारण तिचे पुत्र मोठ्या गुणांनी युक्त आहेत.
तदहं पुत्र दुर्भाग्या महीसागरसंगमे त्वमप्येवं महामौनी नन्द भक्तो हरेश्चिरम्॥ ४२.
म्हणून, मुला, या पृथ्वी आणि समुद्राच्या संगमावर मी दुर्दैवी आहे; आणि तूही, नंदा, मोठा मौनी आहेस, हरिचा भक्त आहेस.
इति मातुर्वचः श्रुत्वा प्रहसन्नैतरेयकः॥ ४२.
आईचे हे शब्द ऐकून इतरेयाचा मुलगा हसला.
ध्यात्वा मुहुर्तं धर्मज्ञो मातरं प्रणतोऽब्रवीत् ४२.
क्षणभर ध्यान करून, धर्म जाणणाऱ्या त्या मुलाने वाकून आईला उत्तर दिले.
अशोच्ये शोचसि शुभे शोच्ये नैवाऽपि शोचसि ४२.
शुभे, तू ज्यासाठी शोक करू नये त्यासाठी शोक करतेस, आणि ज्यासाठी शोक करावा त्यासाठी शोक करत नाहीस.
मूर्खाचरितमेतद्धि मन्मातुरुचितं न हि ४२.
आई, हे वर्तन मूर्खपणाचे आहे; ते तुला शोभणारे नाही.
प्रपश्यंति यथा रात्रौ खद्योतं दीपवत्स्थितम् ४२.
जसे लोक रात्री काजव्याला दिव्यासारखे समजतात.
एवंविधं हि मानुऽयमा गर्भादिति कष्टदम् अस्थिपट्टतुलास्तम्भे स्नायुबन्धेन यंत्रिते॥ ४२.
मानवी गर्भ इतका कष्टदायक आणि दुःखदायक असतो की, हाडांच्या चौकटीत, सांध्यांच्या जाळ्यात आणि स्नायूंच्या बंधनात तो घट्ट अडकलेला असतो.
रक्तमांसमदालिप्ते विण्मूत्रद्रव्यभाजने ४२.
तो रक्त आणि मांसाने माखलेला असतो, आणि मलमूत्राच्या पदार्थांचे ते एक भांडे असते.
वदनैकमहाद्वारे षड्गवाक्षवितभूषिते ४२.
त्याला एक मोठे तोंडाचे द्वार असते, आणि सहा अवयव, डोळे व इतर अंगांनी तो सजलेला असतो.
नाडीस्वेदप्रवाहे च कालवक्त्रानलस्थिते ४२.
त्यात नाड्यांमधून घाम वाहतो, आणि तो काळाच्या ज्वाळेत ठेवलेला असतो.
गुणत्रयमयी भार्या प्रकृतिस्तस्य तत्र च ४२.
त्याची पत्नी तीन गुणांनी बनलेली असते; आणि तिथेच प्रकृतीही असते.
अपत्यान्यस्य हा कष्टमेवं मूढः प्रवर्तते ४२.
अशा कष्टदायक अवस्थेतही, मूढ मनुष्य अपत्यासाठी प्रयत्न करत राहतो.
स्रोतांसि यस्य सततं प्रस्रवंति गिरेरिव ४२.
त्याच्या शरीरातील नाड्या नेहमी डोंगरातून वाहणाऱ्या झऱ्यांसारख्या सतत प्रवाहित असतात.
सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते ४२.
या शरीरात, जे सर्व अशुद्धीचे घर आहे, काहीही शुद्ध उरत नाही.
स्पृष्ट्वा स्वदेहस्रोतांसि मृत्तोयैः शोध्यते करः ४२.
आपल्या शरीरातील नाड्यांना स्पर्श केल्यावर, हात माती आणि पाण्याने धुवावा लागतो.
कायः सुगन्धतोयाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः ४२.
फुलांच्या पाण्याने किंवा इतर सुगंधी वस्तूंनी कितीही काळजीपूर्वक शरीर स्वच्छ केले, तरीही ते पूर्णपणे शुद्ध होत नाही.
स्वदेहाशुचिगंधेन न विरज्यति यो नरः ४२.
आपल्या शरीराच्या दुर्गंधीमुळेही मनुष्य कधीच दूर जात नाही.
गन्धलेपापनोदार्थं शौचं देहस्य कीर्तितम् ४२.
शरीरातील वास घालवण्यासाठी आणि स्वच्छतेसाठी शौचाचे महत्त्व सांगितले आहे.
गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैः पर्वतोपमैः ४२.
गंगेचे सर्व पाणी आणि पर्वताएवढी माती जरी वापरली,
तीर्थस्नानैस्तपोभिर्वा दुष्टात्मा नैव शुध्यति ४२.
तीर्थस्नान किंवा तप करूनही, दुष्ट आत्मा कधीच शुद्ध होत नाही.
अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोऽपि हुताशनम् ४२.
ज्याच्या अंतःकरणात दुष्टता आहे, तो अग्नीमध्ये गेला तरी शुद्ध होत नाही.
भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु ४२.
मनाची शुद्धता हीच खरी स्वच्छता आहे आणि सर्व कर्मांसाठी तीच प्रमाण मानली जाते.
अन्यथैव स्तनं पुत्रश्चिंतयत्यन्यथा पतिः ४२.
स्तनाला मूल वेगळ्या दृष्टीने पाहतो, आणि पती वेगळ्या दृष्टीने.
भावतः संविशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति ४२.
ज्याचे मन भावनेने शुद्ध झाले आहे, तो स्वर्ग आणि मोक्ष प्राप्त करतो.
अविद्यारागविण्मूत्रलेपगंधविशोधनम् ४२.
अज्ञान, आसक्ति, लघवी आणि मल यांच्या दुर्गंधी व डागांपासून ते शुद्ध होते.
त्वङ्मात्रसारनिःसारं कदलीसारसंनिभम् ४२.
त्याचा गाभा फक्त त्वचेपुरता असून, त्यात काहीही सार नाही; तो केळीच्या खोडासारखा आहे.