दानं दद्याद्यथाशक्त्या नियतो हृष्टमानसः ४२.
आपल्या शक्तीनुसार, नियमाने व आनंदी मनाने दान द्यावे.
मुच्यतेऽसौ न संदेहो यद्यपि ब्रह्मघातकः ४२.
तो मुक्त होतो—यात शंका नाही—even जर तो ब्राह्मणहत्यारा असला तरी.
कुलानां तारयेत्पार्थ शतमेकोत्तरं नरः ४२.
पार्था, मनुष्य आपल्या कुटुंबातील शंभर एक जणांचे उद्धार करतो.
अहंकारविहीनं च स्नानं धूपानुपनम् ४२.
अहंकाररहित स्नान, धूप व नैवेद्य यांसह करावे.
यामेयामे महाभक्त्या कृतारार्तिकसंयुतम् ४२.
रात्रीच्या प्रत्येक प्रहरात, मोठ्या भक्तीने, आरतीसह पूजा करावी.
पुराणश्रुतिसंपन्नं भक्तिनृत्यसमन्वितम् ४२.
पुराण व वेदांचे पठण, भक्तिरसपूर्ण नृत्य यांसह करावे.
तत्पादसौरभघ्राणसंयुतं विष्णुवल्लभम् ४२.
त्याच्या पायांच्या सुगंधासह, विष्णूला प्रिय असे पूजन करावे.
पायुरोधेन संयुक्तं ब्रह्मचर्यसमन्वितम् ४२.
इंद्रियसंयम व ब्रह्मचर्य पाळून हे आचरण करावे.
सत्यान्वितं सत्ययोगसंयुतं पुण्यवार्तया एकादश्यां प्रकुर्वीत पुनर्न जायते भुवि॥ ४२.
सत्याशी एकरूप, सत्याचा अभ्यास व पुण्यकर्मांनी युक्त असे एकादशीला केले, तर पुन्हा पृथ्वीवर जन्म होत नाही.
अत्र तीर्थवरे पूर्वमैतरेय इति द्विजः ४२.
या श्रेष्ठ तीर्थस्थळी पूर्वी 'ऐतरेय' नावाचा एक द्विज होता.
ऐतरेयः कस्य पुत्रो निवासः क्वास्य वा मुने ४२.
मुनी, ऐतरेय कोणाचा पुत्र होता आणि त्याचे वास्तव्य कुठे होते?
अस्मिन्नेव मम स्थाने हारीतस्यान्वयेऽभवत्॥ ४२.
याच माझ्या स्थळी, तो हारित वंशात जन्माला आला.
मांडूकिरिति विप्राग्र्यो वेदवेदांगपारगः॥ ४२.
मांडूकि नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता, जो वेद आणि त्यांच्या शाखांमध्ये पारंगत होता.
तस्यासी दितरा नाम भार्या साध्वीगुणैर्युता ४२.
त्याची पत्नी इतरा नावाची होती, ती सद्गुणांनी युक्त होती.
स च बाल्यात्प्रभृत्येव प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् ४२.
तो लहानपणापासूनच मागील जन्मातील आचारधर्म शिकलेला होता.
न श्रृणोति न वक्त्येव मनसापि च किंचन ४२.
तो काहीच ऐकत नसे, बोलतही नसे, आणि मनातही काही विचार करत नसे.
ततो मूकोऽयमित्येव नानोपायैः प्रबोधितः ४२.
म्हणून त्याला 'मूक' म्हणत आणि कितीही प्रयत्न केले तरी तो काहीच समजत नसे.
ततो निश्चित्य मनसा जडोयमिति भारत ४२.
मग मनाशी ठरवले की हा जड आहे, हे भारत.
पिंगानाम च सा भार्या तस्याः पुत्राश्च जज्ञिरे ४२.
त्याची पत्नी पिंगा नावाची होती आणि तिच्या पुत्रांचा जन्म झाला.
यज्ञेषु शांतिहोमेषु द्विजैः सर्वत्र पूजिताः ४२.
यज्ञ आणि शांतिहोमांमध्ये त्या पुत्रांना सर्वत्र द्विजांकडून सन्मान मिळत असे.
जजाप परमं जाप्यं नान्यत्र कुरुते श्रमम् ४२.
तो केवळ श्रेष्ठ जप करत असे, दुसरीकडे कुठेही प्रयत्न करत नसे.
दार्यमाणेन मनसा तनयं वाक्यमब्रवीत् ४२.
दुःखाने भरलेल्या मनाने तिने आपल्या मुलाला असे शब्द सांगितले.
नार्यास्तस्या नृलोकेऽत्र वरैवाजननिः स्फुटम् ४२.
या जगात स्त्रियांमध्ये मुलांसाठी इतकी भाग्यवती दुसरी कोणी नाही.
पिंगेयं कृतपुण्या वै यस्याः पुत्रा महागुणाः ४२.
ही पिंगा खरंच पुण्यवती आहे, कारण तिचे पुत्र मोठ्या गुणांनी युक्त आहेत.
तदहं पुत्र दुर्भाग्या महीसागरसंगमे त्वमप्येवं महामौनी नन्द भक्तो हरेश्चिरम्॥ ४२.
म्हणून, मुला, या पृथ्वी आणि समुद्राच्या संगमावर मी दुर्दैवी आहे; आणि तूही, नंदा, मोठा मौनी आहेस, हरिचा भक्त आहेस.
इति मातुर्वचः श्रुत्वा प्रहसन्नैतरेयकः॥ ४२.
आईचे हे शब्द ऐकून इतरेयाचा मुलगा हसला.
ध्यात्वा मुहुर्तं धर्मज्ञो मातरं प्रणतोऽब्रवीत् ४२.
क्षणभर ध्यान करून, धर्म जाणणाऱ्या त्या मुलाने वाकून आईला उत्तर दिले.
अशोच्ये शोचसि शुभे शोच्ये नैवाऽपि शोचसि ४२.
शुभे, तू ज्यासाठी शोक करू नये त्यासाठी शोक करतेस, आणि ज्यासाठी शोक करावा त्यासाठी शोक करत नाहीस.
मूर्खाचरितमेतद्धि मन्मातुरुचितं न हि ४२.
आई, हे वर्तन मूर्खपणाचे आहे; ते तुला शोभणारे नाही.
प्रपश्यंति यथा रात्रौ खद्योतं दीपवत्स्थितम् ४२.
जसे लोक रात्री काजव्याला दिव्यासारखे समजतात.