मही कुंकुमलिप्तेव दिशः सिंदूरिता इव
पृथ्वी जणू केशराने लिपलेली आहे, आणि दिशा जणू कुंकवाने रंगविल्यासारख्या दिसत होत्या.
ब्रह्मांडकर्परमभूत्तन्महः पूरितांतरम्
त्या तेजाने संपूर्ण ब्रह्मांडाच्या आतला भाग अगदी शिंपल्यासारखा भरून गेला.
एवं प्रवर्द्धमानेन तेजःस्तम्भेन तेन च
अशा प्रकारे, तो तेजाचा खांब वाढतच राहिला,
तेजोलिंगं तदाश्चर्यं दृष्ट्वा त्यक्तमिथः क्रुधौ
ते अद्भुत तेजाचे लिंग पाहून, त्यांनी एकमेकांवरील राग सोडून दिला.
किमेष वसुधां भित्त्वा शेषादीनां फणाभृताम्
हे पृथ्वीला भेदून, शेष व इतर नागांच्या फण्यांतून आले आहे का?
किं वा कल्पांतसुलभप्रादुर्भावाः प्रभाकराः
की कल्पाच्या शेवटी सहज दिसणारा सूर्य प्रकट झाला आहे का?
आहोस्विन्मेघ संघर्षाद्वितता व्योममध्यतः
की मेघांच्या घर्षणामुळे हे आकाशाच्या मध्यभागी पसरले आहे का?
प्रतिघ्नन्नेष तेजोभिरक्ष्णोः शक्तिमनुक्षणम्
हे आपल्या तेजाने नेहमीच तुमच्या डोळ्यांची शक्ती परतवून लावत आहे का?
एष उद्दीप्यमानोऽपि संतापाय न कल्पते
हे जरी प्रखरतेने जळत असले, तरी यातून कोणताही दाह होत नाही.
एतस्य कांतिसंक्रांत्या जगदेव न केवलम् 1.3.2.10.
याच्या तेजाच्या प्रसारामुळे केवळ जगच नव्हे,
कस्मादेष समुत्पन्नः किं मूलः किमुपाधिकः
हे नेमके कुठून निर्माण झाले? याचा मूळ व कारण काय आहे?
कियानवधिरेतस्य विष्वक्तिर्यगधोर्ध्वतः
याचा विस्तार किती दूरपर्यंत, सर्व दिशांना, आडवे व उभे पसरतो?
तदेतदखिलं ज्ञातुं मनः पर्युत्सुकं मुहुः
हे सर्व जाणून घेण्यासाठी मन पुन्हा पुन्हा अस्वस्थ होत आहे.
इति चिंताभराक्रांतौ तेजःस्तंभावलोकनात्
अशा विचारांच्या ओझ्याने भारावून, त्या तेजाच्या खांबाकडे पाहून,
अभाषत च गोविंदः सुतरामेव गर्वितम्
गोविंदाने अधिकच गर्वाने बोलायला सुरुवात केली.
सत्यमेव परीक्षायै निकषः समुपस्थितः
खरंच, आता खरी परीक्षा समोर आली आहे.
अमुष्य तेजसां राशेरपरिच्छेद्यसंपदः
या तेजाच्या राशीचा विस्तार कुणालाही मोजता येणार नाही,
यः पश्येन्मूलमग्रं वा तेजसोस्य स्वयंभुवः
जो कोणी या स्वयंभू तेजाचे मूळ किंवा टोक पाहू शकेल,
तेजसोतिमहतो बभूवतुः स्पर्धया विरचितोद्यमौ मिथः
त्यांच्या स्पर्धेमुळे दोघांच्याही अंगात अपार तेज संचारलं, आणि दोघेही एकमेकांवर मात करण्यासाठी निर्धाराने झगडू लागले.
भेजे विरंचिस्तस्याग्रं द्रक्ष्यामीति कृतोद्यमः
ब्रह्मदेवाने ते श्रेष्ठ स्थान गाठलं, ते पाहण्याचा निश्चय करून तो पुढे गेला.
जग्राह विष्णुर्वाराहं विग्रहं दृढविग्रहः
विष्णूने ठामपणे वराहाचं रूप धारण केलं.
मूलं तस्य परिज्ञाय प्रत्यावर्तितुमुत्सुकः
त्याच्या मुळाशी पोहोचल्यानंतर तो परत यायला उत्सुक झाला.
विदारयन्स पोत्रेण भूतधात्रीमवाङ्मुखः
तो खाली वळून, आपल्या थोडक्याने पृथ्वी फाडू लागला.
क्रीडाक्रोडकठोरेण कंठघोषेण पूरयन्
त्याच्या खेळकर पण कठीण गुरगुरण्याच्या आवाजाने सगळं आसमंत भरून गेलं.
विवेश यत्रयत्रासौ तत्रतत्र तथास्थितम्
तो जिथे जिथे गेला, तिथे तिथे तेच स्थिती त्याला दिसली.
विदारितान्महीरंधात्प्रत्यदृश्यंत भोगिनः
पृथ्वीच्या फाटलेल्या भागांतून सर्प दिसू लागले.
प्रत्यदृश्यत हेमाद्रेर्मूल कन्द इव स्थितः
त्याला ते सोन्याच्या पर्वताच्या मुळासारखं उभं असलेलं दिसलं.
आराद्वसुन्धरागुल्फे धुरंधरतया स्थिताः
दूरूनच पृथ्वीच्या घोट्या दिसत होत्या, जणू भार वाहून त्या स्थिर उभ्या आहेत.
मधुद्विषा च स महान्मंडूकोऽपि विलोकितः 1.3.2.11.
तिथेच मोठा बेडूक आणि मधुचा शत्रूही दिसला.
आधारशक्तिमपि तामभ्यपश्यदधोक्षजः
अधोक्षजाने तिच्या आधारशक्तीलाही पाहिलं.