मार्कण्डेय उवाच आज्ञापय विभो मह्यं यथा शंभुः सनातनः
मार्कंडेय म्हणाला: प्रभो, मला आज्ञा द्या—सनातन शंभूने कसे वागावे हे सांगा.
यदेव देवो विदधे दयया भक्तवत्सलः
तो देव नेहमी आपल्या भक्तांवर प्रेम करतो आणि जे काही करतो ते केवळ दयेमुळेच करतो.
अथोदस्थात्तयोर्मध्ये तथा विवदमानयोः
मग त्या दोघांमध्ये वाद चालू असतानाच,
महता जृंभमाणेन तस्य ब्रह्मांडभेदिनः
एक मोठे तेज प्रकट झाले, ज्यामुळे ब्रह्मांड फाटले.
विष्वग्विवर्णता तस्य ज्योतिर्लिंगस्य तेजसा
त्या ज्योतिर्लिंगाच्या तेजामुळे सर्वत्र रंग उडून गेला.
तीव्रैस्तस्य महाज्वालैः शोषिता इव सागराः
त्याच्या प्रचंड ज्वाळांनी समुद्र जणू वाळून गेले होते.
व्यद्योतंत दिवि प्राग्वद्वहास्तारागणैः सह
ते तेज आकाशात पुन्हा पूर्वीसारखेच, असंख्य तारकांसह चमकत होते.
तेजसा तस्य शोणेन गैरिकेणेव रंजिताः
त्याच्या लाल तेजामुळे सर्व काही जणू गेरूने रंगविल्यासारखे दिसू लागले.
समुद्रास्तत्प्रतिच्छायानिर्भराश्लिष्ट यादसः
त्या तेजाच्या प्रतिबिंबाने समुद्र भरून गेले आणि जलचर त्यात गुंतले.
प्रवालगुच्छैः प्रत्यग्रैर्लंबिता इव पादपाः 1.3.2.10.
झाडे जणू ताज्या प्रवाळांच्या घोसांनी सजविल्यासारखी दिसत होती.
मही कुंकुमलिप्तेव दिशः सिंदूरिता इव
पृथ्वी जणू केशराने लिपलेली आहे, आणि दिशा जणू कुंकवाने रंगविल्यासारख्या दिसत होत्या.
ब्रह्मांडकर्परमभूत्तन्महः पूरितांतरम्
त्या तेजाने संपूर्ण ब्रह्मांडाच्या आतला भाग अगदी शिंपल्यासारखा भरून गेला.
एवं प्रवर्द्धमानेन तेजःस्तम्भेन तेन च
अशा प्रकारे, तो तेजाचा खांब वाढतच राहिला,
तेजोलिंगं तदाश्चर्यं दृष्ट्वा त्यक्तमिथः क्रुधौ
ते अद्भुत तेजाचे लिंग पाहून, त्यांनी एकमेकांवरील राग सोडून दिला.
किमेष वसुधां भित्त्वा शेषादीनां फणाभृताम्
हे पृथ्वीला भेदून, शेष व इतर नागांच्या फण्यांतून आले आहे का?
किं वा कल्पांतसुलभप्रादुर्भावाः प्रभाकराः
की कल्पाच्या शेवटी सहज दिसणारा सूर्य प्रकट झाला आहे का?
आहोस्विन्मेघ संघर्षाद्वितता व्योममध्यतः
की मेघांच्या घर्षणामुळे हे आकाशाच्या मध्यभागी पसरले आहे का?
प्रतिघ्नन्नेष तेजोभिरक्ष्णोः शक्तिमनुक्षणम्
हे आपल्या तेजाने नेहमीच तुमच्या डोळ्यांची शक्ती परतवून लावत आहे का?
एष उद्दीप्यमानोऽपि संतापाय न कल्पते
हे जरी प्रखरतेने जळत असले, तरी यातून कोणताही दाह होत नाही.
एतस्य कांतिसंक्रांत्या जगदेव न केवलम् 1.3.2.10.
याच्या तेजाच्या प्रसारामुळे केवळ जगच नव्हे,
कस्मादेष समुत्पन्नः किं मूलः किमुपाधिकः
हे नेमके कुठून निर्माण झाले? याचा मूळ व कारण काय आहे?
कियानवधिरेतस्य विष्वक्तिर्यगधोर्ध्वतः
याचा विस्तार किती दूरपर्यंत, सर्व दिशांना, आडवे व उभे पसरतो?
तदेतदखिलं ज्ञातुं मनः पर्युत्सुकं मुहुः
हे सर्व जाणून घेण्यासाठी मन पुन्हा पुन्हा अस्वस्थ होत आहे.
इति चिंताभराक्रांतौ तेजःस्तंभावलोकनात्
अशा विचारांच्या ओझ्याने भारावून, त्या तेजाच्या खांबाकडे पाहून,
अभाषत च गोविंदः सुतरामेव गर्वितम्
गोविंदाने अधिकच गर्वाने बोलायला सुरुवात केली.
सत्यमेव परीक्षायै निकषः समुपस्थितः
खरंच, आता खरी परीक्षा समोर आली आहे.
अमुष्य तेजसां राशेरपरिच्छेद्यसंपदः
या तेजाच्या राशीचा विस्तार कुणालाही मोजता येणार नाही,
यः पश्येन्मूलमग्रं वा तेजसोस्य स्वयंभुवः
जो कोणी या स्वयंभू तेजाचे मूळ किंवा टोक पाहू शकेल,
तेजसोतिमहतो बभूवतुः स्पर्धया विरचितोद्यमौ मिथः
त्यांच्या स्पर्धेमुळे दोघांच्याही अंगात अपार तेज संचारलं, आणि दोघेही एकमेकांवर मात करण्यासाठी निर्धाराने झगडू लागले.
भेजे विरंचिस्तस्याग्रं द्रक्ष्यामीति कृतोद्यमः
ब्रह्मदेवाने ते श्रेष्ठ स्थान गाठलं, ते पाहण्याचा निश्चय करून तो पुढे गेला.