शुद्ध्यर्थं तेन विश्वस्य स्थापिता संस्थितिर्यथा ४०.
विश्वाच्या शुद्धीसाठी अशी व्यवस्था घालण्यात आली.
ससर्जेति पुरा धाता रूपात्मकमिदं जगत् ४०.
पूर्वी सृष्टीकर्त्याने या जगाला रूपांनी युक्त निर्माण केले.
स च नामप्रपञ्चस्तु चतुर्द्धा भिद्यते किल ४०.
हे नावांनी भरलेले जग चार भागांत विभागले गेले आहे.
तत्र ध्वनिर्नादमयो वर्णाश्चाकारपूर्वकाः ४०.
त्यात ध्वनी हा नादमय असतो आणि अक्षरे आकारांपासून सुरू होतात.
तच्चापि वाक्यं त्रिविधं भवेदिति श्रुतेर्मतम् ४०.
शास्त्रानुसार वाणी ही तीन प्रकारची मानली जाते.
कांतासंमतमेवापि वाक्यं हि त्रिविधं विदुः ४०.
प्रियजनांनी मान्य केलेली वाणीही तीन प्रकारचीच समजली जाते.
तथा श्रुतिस्मृती चोभे प्राहतुः प्रभुसंमतम् ४०.
शास्त्र आणि स्मृती दोन्ही प्रभूने मान्य केलेलेच सांगतात.
सुहृद्वत्प्रतिबोध्यैनं प्रवर्तयति तत्त्वतः ४०.
मित्राप्रमाणे समजावून तो खरा मार्ग दाखवतो.
प्रभुवाक्यं स्मृतं यच्च सबाह्याभ्यंतरं शुचि ४०.
प्रभूची वाणी ही बाहेरून आणि आतून दोन्ही बाजूंनी शुद्ध असते.
तदेतत्पालनीयं स्याद्भूमिजानां श्रुतिर्वदेत् ४०.
हे पृथ्वीवर जन्मलेल्या लोकांनी पाळावे, असे श्रुती सांगते.
एतेन श्रुतिशास्त्राणि पुराणं च वृतैव किम् ४०.
यामुळे सर्व शास्त्रे आणि पुराणे समाविष्ट होतात—यापेक्षा अधिक काय?
मुग्धाः सर्वेऽभवन्दक्षा ये हि वेदं गता ह्यनु ४०.
जे विवेक न लावता वेदांचा पाठपुरावा करतात, ते सर्व गोंधळले आणि संयम गमावतात.
तिष्ठंति राजसा मध्ये ह्यधो गच्छंति तामसाः ४०.
राजसिक लोक मध्यम अवस्थेत राहतात; तामसिक लोक खाली जातात.
न चैतदप्य सूयामो यद्भूतेषु शिवो न हि ४०.
यात दोष देण्यास काहीच कारण नाही, कारण शिव सर्व प्राण्यांमध्ये आहेच.
यथा सुवर्णजातानि भूषणानि बहूनि च ४०.
जसे सुवर्णापासून अनेक दागिने बनतात,
स्वर्णं सर्वेषु चास्त्येव तथैव स सदाशिवः ४०.
त्या सर्व दागिन्यांत सुवर्ण असतेच; तसेच सदाशिव सर्वत्र असतो.
तथेदं शोधितं देहं शुद्धं दिवि व्रजेत्स्फुटम् ४०.
अशा शुद्ध देहाने, तो स्पष्टपणे स्वर्गात जातो.
चेदिदं शोधयेद्देहं नैव ग्राह्यं समंततः ४०.
जो देह शुद्ध करत नाही, तो सर्व बाजूंनी स्वीकारू नये.
शुचिः स्यादल्पदिवसात्पाषाणोऽसौ भवेत्स्फुटम् ४०.
तो लवकरच शुद्ध होतो; तो दगड स्पष्टपणे दिसू लागतो.
साधुवाप्यथवाऽसाधु प्रमाणं नः श्रुतिः परा ४०.
ते चांगले असो वा वाईट, आमच्यासाठी वेद हाच सर्वश्रेष्ठ आधार आहे.
अंगुष्ठेन लिखन्भूमिं चक्रे गर्तं महोत्तमम् ४०.
त्याने अंगठ्याने माती कुरतडून एक मोठा आणि उत्तम खड्डा केला.
अत्यरिच्यत तोयं च चक्रे पादेन संलिखन् ४०.
पाणी ओसंडून गेले, आणि त्याने पायाने कडा आखल्या.
तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा नैव विप्रो विसिष्मिये ४०.
ते अद्भुत आणि मोठे दृश्य पाहूनही त्या ब्राह्मणाला काहीच आश्चर्य वाटले नाही.
तच्चित्रेण न जह्याच्च श्रुतिमार्गं सनातनम्॥ ४०.
त्या चमत्कारामुळे त्याने वेदाचा शाश्वत मार्ग सोडला नाही.
अतिमूर्खोसि विप्र त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे कूपोन्यस्य घटोऽन्यस्य रज्जुरन्यस्य भारत॥ ४०.
ब्राह्मण, तू फारच मूर्ख आहेस, पण तरीही ज्ञानाची वचने बोलतोस; कुणाकडे विहीर आहे, कुणाकडे मडके, तर कुणाकडे दोरी आहे, हे भारतवंशीय.
पायंत्यन्ये पिबंत्यन्ये सर्वे ते समभागिनः ४०.
काही पाणी काढतात, काही पितात; पण ते सर्वजण समान भागीदार असतात.
ततो विममृशे श्लोको बहुधा समभागिनाम् ४०.
मग त्याने समान भाग घेणाऱ्यांविषयीचा श्लोक अनेक प्रकारे विचार केला.
बहुपोतद्रव्यक्षेपः सर्वैः सा समभागिता ४०.
जेव्हा अनेकजण भांडी आणि वस्तू एकत्र आणतात, तेव्हा सर्वजण समान भाग घेतात.
यः शुचिश्च शिवं ध्यायन्प्रासादकूपकर्तरि ४०.
जो शुद्ध आहे आणि शिवाचे ध्यान करतो, तो मंदिर किंवा विहीर बांधताना—
इति निश्चित्य प्रोवाच कालभीतिर्नरं च तम् ४०.
असे ठरवून, मृत्यूची भीती असणाऱ्याने त्या माणसाला सांगितले.