नरकाणामधोभागे स्थितः कालाग्निसंज्ञकः ३९.
नरकांच्या खाली काळाग्नी नावाचा प्रचंड ज्वाळांचा अग्नी उभा आहे.
यस्यैतत्सकलं विश्वं मूर्धाग्रे सर्षपायते ३९.
ज्याच्या डोक्याच्या टोकावर हे सगळं विश्व मोहरीच्या दाण्यासारखं लहान वाटतं.
दिशां गजास्तत्र पद्मकुमुदांजनवामनाः ३९.
तिथे दिशांचे हत्ती कमळ, कुमुद किंवा काजळाच्या काडीइतके लहान दिसतात.
चतुर्लक्षसहस्राणि नवतिश्च शतानि च ३९.
तिथे चार लाख नव्वदशे असे जीव आहेत.
तदधो नरकाः कोट्यो द्विकोट्योऽग्निस्ततो महान् ३९.
त्याच्या खाली नरकांची कोटी-कोटी संख्या आहे; त्याहून दुप्पट अग्नी आहेत, आणि मग एक मोठा अग्नी आहे.
चत्वारिंश्च्चकोट्यस्तु चतस्रश्च ततः पराः ३९.
तेथे चाळीस कोटी नरक आहेत, आणि त्याहून पुढे चार अजून आहेत.
तदधोंऽडकटाहोथ कोटिमात्रस्तथापरः ३९.
त्याच्या खाली अंड्यासारखा एक मोठा पात्र आहे, ज्याचे माप एक कोटी आहे, आणि असेच आणखी एक आहे.
देवीनां कोटिकोटीभिः संवृता तत्र पालिनी ३९.
त्या पात्राभोवती कोटी-कोटी देवी आहेत, त्या सर्व जागा राखतात.
कालाग्निं प्रेरयत्येव कल्पांते दह्यते जगत् ३९.
कल्पाच्या शेवटी ती देवी काळाग्नी सोडते आणि संपूर्ण जग जळून जाते.
मध्यसूत्रे कटाहे च पालकांस्ताञ्छृणुष्व मे ३९.
माझ्याकडून ऐक, त्या मध्यभागी आणि पात्रात असलेल्या रक्षकांविषयी मी सांगतो.
तक्षकेशः स्थितः पश्चादुत्तरे केतुमानिति ३९.
पाठीमागे तक्षक केश उभा आहे, आणि उत्तरेला केतुमान आहे.
कोटिकोटी युता देवी देवीनां पालयत्यदः ३९.
ती देवी कोटी-कोटी देवींसोबत त्या सर्व देवींची राखण करते.
नमामि तानहं नित्यं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ३९.
मी नेहमी त्या ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वरांना वंदन करतो.
तं च वर्णयितुं ब्रह्मा शक्तो नैवास्मदादयः ३९.
त्याचे वर्णन ब्रह्मादेखील करू शकत नाही, आणि आमच्यासारखे इतरही नाहीत.
ब्रह्मांडं संवृतं ह्येतत्कटाहेन समंततः ३९.
हे ब्रह्मांड त्या पात्राने सर्व बाजूंनी वेढलेले आहे.
दशोत्तरेण पयसा वृतं तच्चापि तेजसा ३९.
त्यावर दहा थर पाण्याचे आहेत, आणि त्यावर तेजाचा थर आहे.
अहंकारश्च महता तं चापि प्रकृतिः परा ३९.
अहंकार आणि महत्त्व, आणि त्यावर परम प्रकृती आहे.
प्राकृतं चरणं पार्थ तदनंतं प्रकीर्तितम् ३९.
पार्था, तो आद्य पाऊल अनंत आहे असे सांगितले आहे.
ईदृशानां तथा चात्र कोटिकोटिशतानि च ३९.
इथे अशा प्रकारचे शेकडो कोटी आहेत.
यस्यैवं वैभवं पार्थ तं नमामी सदाशिवम् ३९.
पार्था, ज्याचे असे वैभव आहे त्या सदाशिवाला मी वंदन करतो.
य एवंविधसंमोहतारकं न शिवं भजेत् ३९.
जो असा मोह दूर करणाऱ्या शिवाची उपासना करत नाही—
काष्ठा निमेषा दश पंच चाहुस्त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कला हि ३९.
एक काष्ठ म्हणजे दहा निमेष; पाच काष्ठ म्हणजे एक आहु; तीस काष्ठ म्हणजे एक कला.
दिवसे पंच कालाः स्युस्त्रिमुहूर्ताः श्रृणुष्व तान् ३९.
दिवसाचे पाच भाग असतात, प्रत्येक भागात तीन मुहूर्त येतात. ते ऐक.
सायाह्नः पंचमश्चापि मुहूर्ता दश पंच च ३९.
पाचवा भाग म्हणजे संध्याकाळ, आणि एकूण दहा व पाच असे पंधरा मुहूर्त असतात.
मासः पक्षद्वयेनोक्तो द्वौ मासौ चार्कजावृतुः ३९.
दोन पक्ष मिळून एक महिना होतो, आणि दोन महिने मिळून एक ऋतू बनतो.
चतुर्भेदं मासमाहुः पंचभेदं च वत्सरम् ३९.
महिन्याचे चार प्रकार सांगितले आहेत, आणि वर्षाचे पाच भाग आहेत असे मानले जाते.
इद्वत्सरस्तृतीयोऽसौ चतुर्थश्चानुवत्सरः ३९.
तिसऱ्याला 'इद्वत्सर' म्हणतात, आणि चौथ्याला 'अनुवत्सर' असे नाव आहे.
मासेन च मनुष्याणामहोरात्रं च पैतृकम् ३९.
माणसांसाठी एक महिना, तर पितरांसाठी एक दिवस-रात्र असते.
मानुषेण च वर्षेण दैविको दिवसः स्मृतः ३९.
माणसाच्या एका वर्षाने देवांचा एक दिवस मोजला जातो.
वर्षेण चैव देवानां मतः सप्तर्षिवासरः ३९.
देवांच्या एका वर्षाने सप्तर्षींचा एक दिवस मानला जातो.