तत्र प्रैयव्रत इध्मजिह्वः पतिस्तत्पुत्रसिवसुरम्यसुभद्र शांत्यशप्तमृताभयनामांकितानि सप्त वर्षाणि॥ ३७.
त्या ठिकाणी प्रैयव्रत हा राजा होता. इध्मजिह्व हा त्याचा मुलगा, आणि त्याचे सात विभाग शिवसुरम्य, सुभद्र, शांत्य, शप्त, मृत आणि आभय या नावांनी ओळखले जातात.
वर्णाश्च हंसपतंगोर्ध्वांचनसत्यांगसंज्ञाश्चत्वारो भगवंतं सूर्यं यजंते॥ ३७.
हंस, पतंग, ऊर्ध्वांचन आणि सत्यांग या चार जाती तेथे आहेत आणि त्या सर्व भगवंत सूर्याची पूजा करतात.
प्रश्रस्य विष्णुरूपंयत्तत्रोत्थस्य ब्रह्मणोऽमृतस्य च ३७.
त्या ठिकाणी प्रश्रस्य हा विष्णूचा रूप आहे, जो ब्रह्मा आणि अमृत यांच्यातून उत्पन्न झाला आहे.
स्वर्णपत्राणि नियुतं योजनानां सहस्रकम् ३७.
त्याची सोन्याची पाने हजार योजनांपर्यंत पसरलेली आहेत.
तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो वीतहोत्रनामा तत्पुत्रौ रमणकघातकौ॥ ३७.
त्या प्रदेशाचा राजा प्रैयव्रत, ज्याचे नाव वीतहोत्र होते. त्याचे दोन मुलगे रमणक आणि घातक अशी आहेत.
तन्नामचिह्नतं खंडद्वयम्॥ ३७.
त्या प्रदेशात दोन विभागांची खूण आहे.
तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति॥ ३७.
त्यांच्या मध्ये मानसाचल नावाचा वलयाकार पर्वत आहे, ज्यावर भगवंत भास्कर फिरतो.
तत्र वर्णाश्च न संति केवलं समानास्ते ब्रह्म ध्यायंति॥ ३७.
त्या ठिकाणी कोणतीही जात नाही; सर्वजण समान आहेत आणि ब्रह्मध्यान करतात.
यद्यत्कर्ममयं लिंगं ब्रह्मलिंगं जनोर्चयन् ३७.
ज्या ज्या कृतीमुळे रूप निर्माण होते, ते सर्व ब्रह्मरूप मानले जाते आणि तेच ते साठवतात.
नैषु क्रोधो न मात्सर्यं पुण्यपापार्जनेन च ३७.
त्यांच्यात राग नाही, मत्सर नाही आणि पुण्य किंवा पाप मिळवण्याचा विचारही नाही.
जपंतः कामिनीयुक्ता विहरंत्यमरा इव ३७.
ते जप करत, आपल्या प्रियांसोबत विहार करतात आणि अमरांसारखे वागतात.
भूमेर्योजनलक्षे च कौरव्य रविमंडलम् ३८.
कौरव्य, पृथ्वीपासून एक लक्ष योजनांवर सूर्याचे मंडल आहे.
ईषादंडस्ततैवास्य द्विगुणः परिकीर्तितः ३८.
त्याचा हलका दांडा त्या मापाच्या दुप्पट आहे, असे सांगितले जाते.
योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् ३८.
त्या योजनांच्या अंतरावर त्याचा अक्ष आणि चक्र स्थिर केलेले आहे.
चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयोऽक्षोऽपि विस्तृतः ३८.
दुसऱ्या अक्षाचा विस्तारही चाळीस हजार आहे.
अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्द्धयोः ३८.
दोन्ही अक्षांचे माप सारखेच आहे; हेच माप युगाच्या दोन अर्ध्यांसाठी आहे.
द्वितीयोऽक्षस्तथा सव्ये चक्रं तन्मानसे स्थितम् ३८.
दुसरा अक्ष डाव्या बाजूला आहे आणि चक्र मनात स्थिर आहे.
गायत्री च बृहत्युष्णिग्जगती त्रिष्टुवेव च ३८.
गायत्री, बृहती, उष्णिक्, जगती आणि त्रिष्टुप् हेही आहेत.
नैवास्तमनमर्कस्य नोदयः सर्वदा सतः ३८.
सूर्य नेहमी असतो, त्याला न मावळणे असते, न उगवणे.
शक्रदीनां पुरे तिष्ठन्स्पृशत्येष पुरत्रयम् ३८.
तो इंद्र आणि देवांच्या नगरीत राहून तीन नगरींना स्पर्श करतो.
अयनस्योत्तरस्यादौ मकरं याति भास्करः ३८.
उत्तरायणाच्या सुरुवातीला सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो.
त्रिष्वेतेष्वथ भुक्तेषु ततो वैषुवतीं गतिम् ३८.
या तिघांमध्ये फिरून झाल्यावर तो विषुवत मार्गाला पोहोचतो.
ततो रात्रिः क्षयं याति वर्धते तु दिनं दिनम् ३८.
मग रात्र कमी होत जाते आणि दिवस दिवसागणिक वाढतो.
राशिं कर्कटकं प्राप्य कुरुते दक्षिणायांनम् ३८.
कर्क राशीत पोहोचल्यावर तो दक्षिणायन सुरू करतो.
दक्षिणायक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं निवर्तते ३८.
दक्षिणायन मार्गात सूर्य लवकर परत फिरतो.
तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं स कालेनाल्पेन गच्छति ३८.
म्हणून तो थोड्या वेळात जास्त भूभाग पार करतो.
तथोदगयने सूर्यः सर्पते मंदविक्रमः ३८.
उत्तरायणात सूर्य मंद गतीने पुढे सरकतो.
संध्याकाले च मंदेहाः सूर्यमिच्छंति खादितुम् ३८.
संध्याकाळी मंदेह राक्षस सूर्याला गिळण्याची इच्छा करतात.
अक्षयत्वं शरीराणां मरणं च दिनेदिने ३८.
शरीरे अक्षय असली तरी मृत्यू रोजच येतो.
ततो गायत्रिपूतं यद्द्विजास्तोयं क्षिपंति च ३८.
म्हणून द्विजांनी गायत्रीने शुद्ध केलेले पाणी अर्पण करावे.