क्रौंचद्वीपे क्रौंचनामा पर्वतो योजनायतः ३७.
क्रौंचद्वीपावर क्रौंच नावाचा पर्वत आहे, जो हजार योजनांइतका आहे.
तत्र च प्रैयव्रतो घृतपृष्टिनामा तत्पुत्राममधुरुहमेघपृष्ठस्वदामऋताश्वलोहितार्णववनस्पतिइतिसप्तपुत्रनामांकितानि सप्त वर्षाणि॥ ३७.
तिथे प्रियव्रताचा वंशज घृतपृष्ठ नावाचा राजा आहे; त्याचे सात पुत्र म्हणजे अमधुर, हेमेघ, पृष्ठ, स्वादाम, ऋताश्व, लोहितार्ण आणि वनस्पती, आणि ह्याच नावांनी त्या सात प्रदेशांना ओळखले जाते.
वर्णाश्च गुरुऋषभद्रविणदेवकसंज्ञाः॥ ३७.
तिथे गुरु, ऋषभ, द्रविण आणि देवक अशी चार वर्ण आहेत.
आपोमयं भगवंतं स्तुवंति॥ ३७.
ते पाण्याच्या स्वरूप असलेल्या भगवंताची स्तुती करतात.
आपः पुरुषवीर्याश्च पुनंतीर्भूर्भूवःस्वश्च ३७.
पाणी, पुरुषाची शक्ती असलेले, तसेच भू, भुवः आणि स्वः हे लोक, सर्व शुद्ध करतात.
शाल्मलेर्नाम वृक्षस्य तत्रवासः सहस्रं योजनानां तच्चिह्नं शाल्मलिद्विपमुच्यते॥ ३७.
तिथे शाल्मली नावाच्या झाडाजवळ वस्ती आहे, जे हजार योजनांइतके मोठे आहे; म्हणून त्या द्वीपाला शाल्मलीद्वीप असे म्हणतात.
तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो यज्ञबाहुस्तत्पुत्रसुरोचनसौमनस्यरमणकदेवबर्हिपारिभद्राप्यायनाभिज्ञाननामानि सप्तवर्षाणि॥ ३७.
त्या प्रदेशाचा राजा प्रैयव्रत होता. त्याचा मुलगा यज्ञबाहू याच्या सात विभागांची नावे सुरोचन, सौमनस्य, रमणक, देवबर्हि, पारिभद्र, प्यायन आणि अभिज्ञान अशी आहेत.
वर्णाश्च श्रुतधरवीर्यवसुंधरइषंधरसंज्ञा भगवंतं सोमं यजंति॥ ३७.
शृतधर, वीर्यवसु, मृधरा, ऐष आणि धर या नावांच्या जाती तेथे आहेत आणि त्या सर्व भगवंत सोमाची पूजा करतात.
स्वयोनिः पितृदेवेभ्यो विभजञ्छुक्लकृष्णयोः ३७.
स्वतः उत्पन्न झालेला तो, पितरांना आणि देवांना, शुभ आणि अशुभ अशा दोन भागांत विभागतो.
इति जपः गोमेदनामा प्लक्षोस्ति सुरम्यो यस्य च्छायया ३७.
जप असा आहे—गोमेद नावाचा प्लक्षवृक्ष आहे, तो अतिशय रम्य असून त्याची सावली—
तत्र प्रैयव्रत इध्मजिह्वः पतिस्तत्पुत्रसिवसुरम्यसुभद्र शांत्यशप्तमृताभयनामांकितानि सप्त वर्षाणि॥ ३७.
त्या ठिकाणी प्रैयव्रत हा राजा होता. इध्मजिह्व हा त्याचा मुलगा, आणि त्याचे सात विभाग शिवसुरम्य, सुभद्र, शांत्य, शप्त, मृत आणि आभय या नावांनी ओळखले जातात.
वर्णाश्च हंसपतंगोर्ध्वांचनसत्यांगसंज्ञाश्चत्वारो भगवंतं सूर्यं यजंते॥ ३७.
हंस, पतंग, ऊर्ध्वांचन आणि सत्यांग या चार जाती तेथे आहेत आणि त्या सर्व भगवंत सूर्याची पूजा करतात.
प्रश्रस्य विष्णुरूपंयत्तत्रोत्थस्य ब्रह्मणोऽमृतस्य च ३७.
त्या ठिकाणी प्रश्रस्य हा विष्णूचा रूप आहे, जो ब्रह्मा आणि अमृत यांच्यातून उत्पन्न झाला आहे.
स्वर्णपत्राणि नियुतं योजनानां सहस्रकम् ३७.
त्याची सोन्याची पाने हजार योजनांपर्यंत पसरलेली आहेत.
तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो वीतहोत्रनामा तत्पुत्रौ रमणकघातकौ॥ ३७.
त्या प्रदेशाचा राजा प्रैयव्रत, ज्याचे नाव वीतहोत्र होते. त्याचे दोन मुलगे रमणक आणि घातक अशी आहेत.
तन्नामचिह्नतं खंडद्वयम्॥ ३७.
त्या प्रदेशात दोन विभागांची खूण आहे.
तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति॥ ३७.
त्यांच्या मध्ये मानसाचल नावाचा वलयाकार पर्वत आहे, ज्यावर भगवंत भास्कर फिरतो.
तत्र वर्णाश्च न संति केवलं समानास्ते ब्रह्म ध्यायंति॥ ३७.
त्या ठिकाणी कोणतीही जात नाही; सर्वजण समान आहेत आणि ब्रह्मध्यान करतात.
यद्यत्कर्ममयं लिंगं ब्रह्मलिंगं जनोर्चयन् ३७.
ज्या ज्या कृतीमुळे रूप निर्माण होते, ते सर्व ब्रह्मरूप मानले जाते आणि तेच ते साठवतात.
नैषु क्रोधो न मात्सर्यं पुण्यपापार्जनेन च ३७.
त्यांच्यात राग नाही, मत्सर नाही आणि पुण्य किंवा पाप मिळवण्याचा विचारही नाही.
जपंतः कामिनीयुक्ता विहरंत्यमरा इव ३७.
ते जप करत, आपल्या प्रियांसोबत विहार करतात आणि अमरांसारखे वागतात.
भूमेर्योजनलक्षे च कौरव्य रविमंडलम् ३८.
कौरव्य, पृथ्वीपासून एक लक्ष योजनांवर सूर्याचे मंडल आहे.
ईषादंडस्ततैवास्य द्विगुणः परिकीर्तितः ३८.
त्याचा हलका दांडा त्या मापाच्या दुप्पट आहे, असे सांगितले जाते.
योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् ३८.
त्या योजनांच्या अंतरावर त्याचा अक्ष आणि चक्र स्थिर केलेले आहे.
चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयोऽक्षोऽपि विस्तृतः ३८.
दुसऱ्या अक्षाचा विस्तारही चाळीस हजार आहे.
अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्द्धयोः ३८.
दोन्ही अक्षांचे माप सारखेच आहे; हेच माप युगाच्या दोन अर्ध्यांसाठी आहे.
द्वितीयोऽक्षस्तथा सव्ये चक्रं तन्मानसे स्थितम् ३८.
दुसरा अक्ष डाव्या बाजूला आहे आणि चक्र मनात स्थिर आहे.
गायत्री च बृहत्युष्णिग्जगती त्रिष्टुवेव च ३८.
गायत्री, बृहती, उष्णिक्, जगती आणि त्रिष्टुप् हेही आहेत.
नैवास्तमनमर्कस्य नोदयः सर्वदा सतः ३८.
सूर्य नेहमी असतो, त्याला न मावळणे असते, न उगवणे.
शक्रदीनां पुरे तिष्ठन्स्पृशत्येष पुरत्रयम् ३८.
तो इंद्र आणि देवांच्या नगरीत राहून तीन नगरींना स्पर्श करतो.