नाभेः पुत्रश्च ऋषभ ऋषभाद्बरतोऽभवत् ३७.
नाभीला ऋषभ नावाचा मुलगा झाला, आणि ऋषभापासून भरताचा जन्म झाला.
अत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च उपार्जनम् ३७.
या प्रदेशात धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांचा लाभ मिळतो.
शाकद्वीपे च शाकोऽस्ति योजनानां सहस्रकः ३७.
शाकद्वीपावर शाक नावाचे झाड आहे, जे हजार योजनांइतके मोठे आहे.
तस्य च प्रियव्रत एवाधिपतिर्नाम्ना मेधातिथिरिति॥ ३७.
त्या द्वीपाचा राजा प्रियव्रत आहे, ज्याचे दुसरे नाव मेधातिथी आहे.
तस्य पुरोजवमनोजववेपमानधूम्रानीकचित्ररेफबहुरूपविश्वचारसंज्ञानि पुत्रनामानि सप्त वर्षाणि॥ ३७.
त्याचे सात पुत्र म्हणजे पुरोजव, मनोजव, वेपमान, धूम्राणी, चित्ररूप, बहुरूप आणि विश्वचार, आणि ह्याच नावांनी त्या सात प्रदेशांना ओळखले जाते.
शाकद्वीपे च वर्ष ऋतव्रतसत्यव्रतानुव्रतनामानो वाय्यवात्कमं भगवंतं जपंति॥ ३७.
शाकद्वीपातील ऋतव्रत, सत्यव्रत आणि अनुव्रत नावाच्या प्रदेशातील लोक वायू या भगवंताची उपासना करतात.
अंतः प्रविश्य भूतानि यो विभज्यात्मकेतुभिः ३७.
जो सर्व प्राण्यांमध्ये प्रवेश करून, स्वतःच्या चिन्हांनी त्यांना वेगळे करतो.
कुशद्वीपे कुशस्तंबो योजनानां सहस्रकः ३७.
कुशद्वीपावर कुशस्तंभ नावाचे झाड आहे, जे हजार योजनांइतके मोठे आहे.
तद्द्वीपपतिश्च प्रैयव्रतो हिरण्यरोमा तत्पुत्रवसुवसुदानदृढकविनाभिगुप्तसत्यव्रतवामदेवनामांकितानि सप्त वर्षाणि ३७.
त्या द्वीपाचा राजा प्रियव्रताचा वंशज हिरण्यरोम आहे; त्याचे सात पुत्र म्हणजे वसु, वसुदान, दृढकवी, नाभिगुप्त, सत्यव्रत आणि वामदेव, आणि ह्याच नावांनी त्या सात प्रदेशांना ओळखले जाते.
परस्य ब्रह्णः साक्षाज्जातवेदासि हव्यवाट् ३७.
तो प्रत्यक्ष ब्रह्माचा अग्नी, जातवेद आणि हव्यासाठी वाहणारा आहे.
क्रौंचद्वीपे क्रौंचनामा पर्वतो योजनायतः ३७.
क्रौंचद्वीपावर क्रौंच नावाचा पर्वत आहे, जो हजार योजनांइतका आहे.
तत्र च प्रैयव्रतो घृतपृष्टिनामा तत्पुत्राममधुरुहमेघपृष्ठस्वदामऋताश्वलोहितार्णववनस्पतिइतिसप्तपुत्रनामांकितानि सप्त वर्षाणि॥ ३७.
तिथे प्रियव्रताचा वंशज घृतपृष्ठ नावाचा राजा आहे; त्याचे सात पुत्र म्हणजे अमधुर, हेमेघ, पृष्ठ, स्वादाम, ऋताश्व, लोहितार्ण आणि वनस्पती, आणि ह्याच नावांनी त्या सात प्रदेशांना ओळखले जाते.
वर्णाश्च गुरुऋषभद्रविणदेवकसंज्ञाः॥ ३७.
तिथे गुरु, ऋषभ, द्रविण आणि देवक अशी चार वर्ण आहेत.
आपोमयं भगवंतं स्तुवंति॥ ३७.
ते पाण्याच्या स्वरूप असलेल्या भगवंताची स्तुती करतात.
आपः पुरुषवीर्याश्च पुनंतीर्भूर्भूवःस्वश्च ३७.
पाणी, पुरुषाची शक्ती असलेले, तसेच भू, भुवः आणि स्वः हे लोक, सर्व शुद्ध करतात.
शाल्मलेर्नाम वृक्षस्य तत्रवासः सहस्रं योजनानां तच्चिह्नं शाल्मलिद्विपमुच्यते॥ ३७.
तिथे शाल्मली नावाच्या झाडाजवळ वस्ती आहे, जे हजार योजनांइतके मोठे आहे; म्हणून त्या द्वीपाला शाल्मलीद्वीप असे म्हणतात.
तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो यज्ञबाहुस्तत्पुत्रसुरोचनसौमनस्यरमणकदेवबर्हिपारिभद्राप्यायनाभिज्ञाननामानि सप्तवर्षाणि॥ ३७.
त्या प्रदेशाचा राजा प्रैयव्रत होता. त्याचा मुलगा यज्ञबाहू याच्या सात विभागांची नावे सुरोचन, सौमनस्य, रमणक, देवबर्हि, पारिभद्र, प्यायन आणि अभिज्ञान अशी आहेत.
वर्णाश्च श्रुतधरवीर्यवसुंधरइषंधरसंज्ञा भगवंतं सोमं यजंति॥ ३७.
शृतधर, वीर्यवसु, मृधरा, ऐष आणि धर या नावांच्या जाती तेथे आहेत आणि त्या सर्व भगवंत सोमाची पूजा करतात.
स्वयोनिः पितृदेवेभ्यो विभजञ्छुक्लकृष्णयोः ३७.
स्वतः उत्पन्न झालेला तो, पितरांना आणि देवांना, शुभ आणि अशुभ अशा दोन भागांत विभागतो.
इति जपः गोमेदनामा प्लक्षोस्ति सुरम्यो यस्य च्छायया ३७.
जप असा आहे—गोमेद नावाचा प्लक्षवृक्ष आहे, तो अतिशय रम्य असून त्याची सावली—
तत्र प्रैयव्रत इध्मजिह्वः पतिस्तत्पुत्रसिवसुरम्यसुभद्र शांत्यशप्तमृताभयनामांकितानि सप्त वर्षाणि॥ ३७.
त्या ठिकाणी प्रैयव्रत हा राजा होता. इध्मजिह्व हा त्याचा मुलगा, आणि त्याचे सात विभाग शिवसुरम्य, सुभद्र, शांत्य, शप्त, मृत आणि आभय या नावांनी ओळखले जातात.
वर्णाश्च हंसपतंगोर्ध्वांचनसत्यांगसंज्ञाश्चत्वारो भगवंतं सूर्यं यजंते॥ ३७.
हंस, पतंग, ऊर्ध्वांचन आणि सत्यांग या चार जाती तेथे आहेत आणि त्या सर्व भगवंत सूर्याची पूजा करतात.
प्रश्रस्य विष्णुरूपंयत्तत्रोत्थस्य ब्रह्मणोऽमृतस्य च ३७.
त्या ठिकाणी प्रश्रस्य हा विष्णूचा रूप आहे, जो ब्रह्मा आणि अमृत यांच्यातून उत्पन्न झाला आहे.
स्वर्णपत्राणि नियुतं योजनानां सहस्रकम् ३७.
त्याची सोन्याची पाने हजार योजनांपर्यंत पसरलेली आहेत.
तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो वीतहोत्रनामा तत्पुत्रौ रमणकघातकौ॥ ३७.
त्या प्रदेशाचा राजा प्रैयव्रत, ज्याचे नाव वीतहोत्र होते. त्याचे दोन मुलगे रमणक आणि घातक अशी आहेत.
तन्नामचिह्नतं खंडद्वयम्॥ ३७.
त्या प्रदेशात दोन विभागांची खूण आहे.
तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति॥ ३७.
त्यांच्या मध्ये मानसाचल नावाचा वलयाकार पर्वत आहे, ज्यावर भगवंत भास्कर फिरतो.
तत्र वर्णाश्च न संति केवलं समानास्ते ब्रह्म ध्यायंति॥ ३७.
त्या ठिकाणी कोणतीही जात नाही; सर्वजण समान आहेत आणि ब्रह्मध्यान करतात.
यद्यत्कर्ममयं लिंगं ब्रह्मलिंगं जनोर्चयन् ३७.
ज्या ज्या कृतीमुळे रूप निर्माण होते, ते सर्व ब्रह्मरूप मानले जाते आणि तेच ते साठवतात.
नैषु क्रोधो न मात्सर्यं पुण्यपापार्जनेन च ३७.
त्यांच्यात राग नाही, मत्सर नाही आणि पुण्य किंवा पाप मिळवण्याचा विचारही नाही.