अरुणेस्मिन्महाक्षेत्रे देहिभिर्लब्धजन्मभिः
या अरुण या पवित्र भूमीत, ज्यांना देह मिळाला आहे, अशा जन्म घेतलेल्या लोकांना—
अन्यत्र मुक्तदेहानामप्यत्र श्राद्धकर्मणा 1.3.2.7.
इतरत्र जरी देह सोडलेल्यांसाठी, इथे श्राद्धकर्म केल्याने—
अयोध्यां मथुरां मायां काशीं कांचीमवंतिकाम्
अयोध्या, मथुरा, माया, काशी, कांची आणि अवंतिका—
इत्युक्तवंतं च शिलादपुत्रं मृकण्डुसूनुः पुनरप्युवाच
असं म्हणून शिलादाचा मुलगा गप्प झाला, तेव्हा मृकंडूचा मुलगा त्याला पुन्हा म्हणाला.
मार्कंडेय त्वया मन्ये मयि न्यस्तो महान्भरः
मार्कंडेय, मला वाटतं तू माझ्यावर मोठं ओझं टाकलं आहेस.
स्थाने कुतूहलाक्षिप्तं मनस्तव महामते
हे महात्म्या, तुझं मन कुतूहलाने भरलेलं असणं योग्यच आहे.
कथं वा शक्यते वक्तुं जानानरपि कार्त्स्न्यतः
ज्याला सर्वकाही माहीत आहे, त्यालाही हे पूर्णपणे सांगता येईल का?
कथं वा श्रुतमप्येतदाश्चर्यरसभावितैः
किंवा, ज्यांनी हे ऐकलं, त्यांनीही हे अद्भुत वाटल्यावर समजून घेता येईल का?
इदानीं स्मर चित्रं तु चरित्रं स्मरवैरिणः
आता स्मरण कर, स्मराचा शत्रू असलेल्या शंकराची अद्भुत कृत्यं.
अद्भुतं शिवचारित्रमास्कंदितमनोहरम्
शिवाची अद्भुत कृत्यं अखंड आणि मन मोहून टाकणारी आहेत.
तथाप्येष प्रवक्ष्येऽहमंशांशेन यथामति
तरीही, मी माझ्या शक्तीनुसार थोडक्यात त्यांचा उल्लेख करतो.
पुरादिदेवकल्पादौ निर्विकल्पो महेश्वरः
देवतांच्या पहिल्या युगाच्या सुरुवातीला, महेश्वर एकरूप आणि भेदरहित होता.
उद्भावितं च तद्विश्वं स्रष्टुं पातुं च सर्वदा
त्याने हे विश्व निर्माण केलं, ते नेहमीच निर्माण करायला आणि राखायला.
असृजद्दक्षिणांगेन त्र्यंबकः परमेष्ठिनम् 1.3.2.8.
त्र्यंबकाने आपल्या उजव्या भागातून परमेष्ठी म्हणजे ब्रह्मा निर्माण केला.
ब्रह्माणं रजसा विष्णुं सत्त्वेन समयूयुजत्
त्याने ब्रह्माला रजोगुण आणि विष्णूला सत्त्वगुण दिला.
ईशाते सर्वजगतां सृष्टिरक्षाविधानयोः
संपूर्ण जगाच्या सृष्टी आणि रक्षणाच्या व्यवस्थेसाठी त्याला सर्वांचा ईश म्हटलं जातं.
दक्षं च दक्षिणांगुष्ठात्सृष्ट्यै प्रावर्तयद्विधिः
सृष्टीसाठी विधीनं आपल्या उजव्या अंगठ्यातून दक्षाला निर्माण केलं.
शूद्रांश्च पद्भ्यां निरमात्स्वयं च कमलासनः
कमलासनानं स्वतःच्या पायांपासून शूद्रांना उत्पन्न केलं.
मरुतः फणिनो गृध्रा गंधर्वासरसोऽपि च
मरुत, सर्प, गिधाडं, गंधर्व आणि नद्या यांचाही जन्म झाला.
नानाज्ञातित्वमापाद्य नानाकर्मप्रवर्तकाः
त्यांनी वेगवेगळ्या रूपं धारण करून विविध कृत्ये करू लागले.
पुलस्त्यपुलहाभ्यां च जज्ञिरे यक्षराक्षसाः
पुलस्त्य आणि पुलहापासून यक्ष आणि राक्षस जन्मले.
भृगोरग्निः समुदभूच्च्यवनाद्यास्तथर्षयः यत्पुत्रपौत्रैर्भुवनमिदमापूर्यतेऽखिलम्
भृगुपासून अग्नी आणि च्यवन व इतर ऋषी जन्मले, ज्यांच्या पुत्रांनी आणि नातवंडांनी हे संपूर्ण जग भरून गेलं.
एवं ब्रह्माऽऽत्मजैः स्वीयैरिदमापूरयज्जगत्
अशा प्रकारे ब्रह्मानं आपल्या संततीने हे जग भरून टाकलं.
अच्युतोऽपि भृगोः पुत्रीमुद्वाह्य कमलालयाम् 1.3.2.8.
अच्युतानंही भृगुची कन्या, कमलालयेला वरण केलं.
सृष्टिस्थितिभ्यां द्रुहिणाब्जनाभौ स्वाधीनतां नूनमुपागताभ्याम्
सृष्टी आणि पालन यामुळे कमलासन आणि कमलनाभ यांनी नक्कीच आपली सत्ता मिळवली.
विरंच्यप्युतयोरासीद्विवादो मोहसंभवः
विरंची आणि उतयामध्येही मोहातून वाद निर्माण झाला.
रजोविकाराभ्यधिको बाह्ये नील इवोत्थितः
रजोगुणाची अधिकता बाहेर निळ्या छटेप्रमाणे प्रकट झाली.
पितामहस्य लोकानां किमेवमतिमोहितः
संपूर्ण जगाचा पितामह असा कसा गोंधळून गेला?
त्वत्त एवोदितौ दैत्यौ निहत्य मधुकैटभौ
फक्त तुझ्यापासूनच मधु आणि कैटभ हे दोन दैत्य उत्पन्न झाले आणि तूच त्यांचा नाश केला.
त्वामेव सृजतो नित्यं बहुधा मम वेधसः
सर्वदा वेधस तुला अनेक रूपांनी निर्माण करतो.