ततः स्वभावकालाभ्यां स्वरूपाभ्यां समीरितम् ३७.
मग त्यांच्या स्वभाव आणि काळामुळे त्यांची खरी रूपं जागृत झाली.
महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत ३७.
महत्तत्त्वाच्या बदलातून अहंकाराचं तत्त्व उत्पन्न झालं.
तामसात्पंच जातानि तन्मात्राणि वुदुर्बुधाः ३७.
तमोगुणातून पाच सूक्ष्म तत्त्वं उत्पन्न झाली, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
सात्त्विकाच्चाप्यहंकाराद्विद्वि कर्मेद्रियाणि च ३७.
आणि अहंकाराच्या सत्त्वगुणातून ज्ञानेंद्रियं आणि कर्मेंद्रियं निर्माण झाली.
चतुर्विशतितत्त्वानि जातानीति पुरा विदुः ३७.
असं पूर्वीच्या ज्ञानी लोकांनी सांगितलं की, चोवीस तत्त्वं उत्पन्न झाली.
बुद्बुदाकारतां जग्मुरंडं जातं ततः शुभम् ३७.
ही तत्त्वं फुग्याच्या (बुडबुड्याच्या) आकारात आली; त्यातून शुभ ब्रह्मांड अंड उत्पन्न झालं.
आत्मास्य कथितो ब्रह्मा व्यभजत्स त्रिधा त्विदम् ३७.
त्याचं आत्मा ब्रह्मा आहे असं सांगितलं जातं, आणि त्याने हे अंड तीन भागात विभागलं.
नागा दैत्याश्च पाताले त्रिधैतत्परिकल्पितम् ३७.
नाग आणि दैत्यांना पाताळात ठेवण्यात आलं; अशा प्रकारे हे तीन भागांत विभागलं गेलं.
पातालानि च द्वीपानि स्वर्लोकाः सप्तसप्त च ३७.
पाताळ, द्वीप आणि स्वर्गलोक असे प्रत्येक सात आहेत.
लक्षयोजनविस्तारं जंबूद्वीपं प्रकीर्त्यते ३७.
जांबूद्वीपाचं क्षेत्रफळ एक लाख योजन आहे असं सांगितलं जातं.
शाकद्वीपं द्विगुणतो जंबूद्वीपात्ततः परम् ३७.
त्यापुढील शाकद्वीप जांबूद्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे.
सुरातोयेन दैत्यानां मोहकार्यर्णवेन हि ३७.
दैत्यांना मोहात पाडणाऱ्या देवांच्या पवित्र जलाने भरलेल्या समुद्रामुळे हे घडलं.
कुशद्वीपं द्विगुणतस्ततस्तत्परतः स्मृतम् ३७.
कुशद्वीप हा मागील द्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे, असे सांगितले आहे.
ततः परं क्रौञ्चसंज्ञं द्विगुणं हि घृताब्धिना ३७.
त्यापलीकडे क्रौंच नावाचा प्रदेश आहे, तोही पुन्हा दुप्पट मोठा असून तूपाच्या समुद्राने वेढलेला आहे.
इक्षुसारस्वरूपेण समुद्रेण परिवृतम् ३७.
तो प्रदेश ऊसाच्या रसासारख्या समुद्राने वेढलेला आहे.
स्वादुतोयेन रम्येण समुद्रेण समंततः ३७.
तो सर्वत्र गोड पाण्याच्या रम्य समुद्राने वेढलेला आहे.
पंचाशच्च सहस्राणि सप्तद्वीपाः ससागराः ३७.
सप्तद्वीप आणि त्यांचे समुद्र मिळून पन्नास हजार आहेत.
अपां वृद्धिक्षयो दृष्टः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ३७.
शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात पाण्याची वाढ आणि घट दिसून येते.
देवानां क्रीडनस्थानं लोकालोकस्ततः परम् ३७.
त्यापुढे लोकालोक आहे, जे देवांचे खेळण्याचे स्थान आहे.
अस्य बाह्ये तमो घोरं दुष्प्रेक्ष्यं जीववर्जितम् ३७.
त्याच्या बाहेर भयंकर अंधार आहे, जो पाहता येत नाही आणि जिथे कोणतेही जीव नाहीत.
चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां च फाल्गुन ३७.
फाल्गुन, त्या अंधाराचा विस्तार चाळीस हजार योजनांचा आहे.
कोटियोजनविस्तारः कटाहऋ संव्यवस्थितः ३७.
त्याची रुंदी एक कोटी योजनांची असून, तो एका वाटीसारखा पसरलेला आहे.
पंचाशत्कोटयो ज्ञेया दशदिक्षु समंततः ३७.
सर्व दहा दिशांना पन्नास कोटी योजनांचा विस्तार आहे, असे समजावे.
स लक्षयोजनो ज्ञेयो ह्यधश्चोर्ध्वं प्रमाणतः ३७.
खाली आणि वर अशा दोन्ही बाजूंना त्याची लांबी एक लक्ष योजनांची आहे.
उच्छ्रयश्चतुराशीतिर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ३७.
त्याची उंची चौर्याऐंशी असून, शिखरावर दोनतीस योजनांचा विस्तार आहे.
मध्यशृंगे ब्रह्मवास ऐशान्यां त्र्यंबकस्य च ३७.
मध्य शिखरावर ब्रह्माचे निवासस्थान आहे आणि ईशान्येला त्र्यंबकाचे आहे.
रत्नजं शंकरस्यापि राजतं केशवस्य च ३७.
रत्नमय पर्वत शंकराचा आहे आणि रौप्य पर्वत केशवाचा आहे.
पूर्वेण मंदरो नामदक्षिणे गंधमादनः ३७.
पूर्वेला मंदार नावाचा पर्वत आहे आणि दक्षिणेला गंधमादन आहे.
कदंबो मंदरे ज्ञेयोजंबुर्वै गंधमादने ३७.
मंदार पर्वतावर कदंब वृक्ष आहे आणि गंधमादन पर्वतावर जांभूळ वृक्ष आहे.
एकादशशतायामाश्चत्वारो गिरिकेतवः ३७.
तेथे चार पर्वतशिखरे आहेत, प्रत्येकाची लांबी अकराशे योजनांची आहे.