मासि पौषे च देवस्य कुर्यादाग्नेयमुत्सवम्
पौष महिन्यात देवासाठी आग्नेय उत्सव करावा.
वैशाखे च विशाखायां शिवतंत्रानुसारतः 1.3.2.7.
वैशाख महिन्यात, विशाखा नक्षत्रात, शिवतंत्रानुसार पूजा करावी.
प्राबोधिक मार्गशीर्षे प्रातर्निर्माय सामभिः
मार्गशीर्ष महिन्यात प्रबोधिका दिवशी, पहाटे, सामगानांनी तयारी करून पूजा करावी.
शनिप्रदोषेष्वार्द्रासु व्यतीपातेषु पर्वसु
शनिप्रदोष, आर्द्रा नक्षत्र, व्यतीपात आणि पर्वकाळी पूजा करावी.
दीक्षोपनयनोद्वाहपुत्रजन्मादिकेष्वपि
दीक्षा, उपनयन, विवाह आणि पुत्रजन्म अशा प्रसंगीही पूजा करावी.
अपि स्वजन्मनक्षत्रे संपत्स्वापत्सु भीतिषु
स्वतःच्या जन्मनक्षत्री, संपत्ती, संकट किंवा भीतीच्या काळातही पूजा करावी.
व्रतिचक्रागमे पादबंधने नववैभवे
व्रत सुरू होताना, पाय बांधताना किंवा नवीन वैभव मिळाल्यावर पूजा करावी.
स्मरेदतिदवीयांश्चेत्पश्येत्पर्यंतगो यदि
कोणी फार दूर असलेल्या व्यक्तीला आठवले, पाहिले किंवा शेवटपर्यंत पोहोचले असेल तरही पूजा करावी.
किमन्यद्वद वत्सेति उद्धृत्य भुजमुच्यते
मुला, मी अजून काय सांगू? असं म्हणून त्यानं हात वर केला आणि बोलला.
स्मरणेन मनःश्रोत्रे श्रवणाद्दर्शनादृशौः
स्मरण केल्याने मन आणि कान शुद्ध होतात; ऐकण्याने ऐकण्याची आणि पाहण्याची शक्ती वाढते.
अरुणेस्मिन्महाक्षेत्रे देहिभिर्लब्धजन्मभिः
या अरुण या पवित्र भूमीत, ज्यांना देह मिळाला आहे, अशा जन्म घेतलेल्या लोकांना—
अन्यत्र मुक्तदेहानामप्यत्र श्राद्धकर्मणा 1.3.2.7.
इतरत्र जरी देह सोडलेल्यांसाठी, इथे श्राद्धकर्म केल्याने—
अयोध्यां मथुरां मायां काशीं कांचीमवंतिकाम्
अयोध्या, मथुरा, माया, काशी, कांची आणि अवंतिका—
इत्युक्तवंतं च शिलादपुत्रं मृकण्डुसूनुः पुनरप्युवाच
असं म्हणून शिलादाचा मुलगा गप्प झाला, तेव्हा मृकंडूचा मुलगा त्याला पुन्हा म्हणाला.
मार्कंडेय त्वया मन्ये मयि न्यस्तो महान्भरः
मार्कंडेय, मला वाटतं तू माझ्यावर मोठं ओझं टाकलं आहेस.
स्थाने कुतूहलाक्षिप्तं मनस्तव महामते
हे महात्म्या, तुझं मन कुतूहलाने भरलेलं असणं योग्यच आहे.
कथं वा शक्यते वक्तुं जानानरपि कार्त्स्न्यतः
ज्याला सर्वकाही माहीत आहे, त्यालाही हे पूर्णपणे सांगता येईल का?
कथं वा श्रुतमप्येतदाश्चर्यरसभावितैः
किंवा, ज्यांनी हे ऐकलं, त्यांनीही हे अद्भुत वाटल्यावर समजून घेता येईल का?
इदानीं स्मर चित्रं तु चरित्रं स्मरवैरिणः
आता स्मरण कर, स्मराचा शत्रू असलेल्या शंकराची अद्भुत कृत्यं.
अद्भुतं शिवचारित्रमास्कंदितमनोहरम्
शिवाची अद्भुत कृत्यं अखंड आणि मन मोहून टाकणारी आहेत.
तथाप्येष प्रवक्ष्येऽहमंशांशेन यथामति
तरीही, मी माझ्या शक्तीनुसार थोडक्यात त्यांचा उल्लेख करतो.
पुरादिदेवकल्पादौ निर्विकल्पो महेश्वरः
देवतांच्या पहिल्या युगाच्या सुरुवातीला, महेश्वर एकरूप आणि भेदरहित होता.
उद्भावितं च तद्विश्वं स्रष्टुं पातुं च सर्वदा
त्याने हे विश्व निर्माण केलं, ते नेहमीच निर्माण करायला आणि राखायला.
असृजद्दक्षिणांगेन त्र्यंबकः परमेष्ठिनम् 1.3.2.8.
त्र्यंबकाने आपल्या उजव्या भागातून परमेष्ठी म्हणजे ब्रह्मा निर्माण केला.
ब्रह्माणं रजसा विष्णुं सत्त्वेन समयूयुजत्
त्याने ब्रह्माला रजोगुण आणि विष्णूला सत्त्वगुण दिला.
ईशाते सर्वजगतां सृष्टिरक्षाविधानयोः
संपूर्ण जगाच्या सृष्टी आणि रक्षणाच्या व्यवस्थेसाठी त्याला सर्वांचा ईश म्हटलं जातं.
दक्षं च दक्षिणांगुष्ठात्सृष्ट्यै प्रावर्तयद्विधिः
सृष्टीसाठी विधीनं आपल्या उजव्या अंगठ्यातून दक्षाला निर्माण केलं.
शूद्रांश्च पद्भ्यां निरमात्स्वयं च कमलासनः
कमलासनानं स्वतःच्या पायांपासून शूद्रांना उत्पन्न केलं.
मरुतः फणिनो गृध्रा गंधर्वासरसोऽपि च
मरुत, सर्प, गिधाडं, गंधर्व आणि नद्या यांचाही जन्म झाला.
नानाज्ञातित्वमापाद्य नानाकर्मप्रवर्तकाः
त्यांनी वेगवेगळ्या रूपं धारण करून विविध कृत्ये करू लागले.