बलीयांसं समासाद्य न नमेद्यो न चास्ति सः २१.
जो अधिक बलवानाला भेटतो, तो न झुकतो, ना टिकतो.
उपहासमुखेनामी उपदेशं हरेर्मुखात् २१.
या सर्वांनी हरीच्या तोंडून उपहासाच्या रूपाने उपदेश ऐकला.
नृत्यंतस्ते च बहुधा दैत्याश्चासुरयोषितः २१.
दैत्य आणि असुर स्त्रिया अनेक प्रकारे नाचू लागल्या.
विष्णुर्दैत्यप्रतीहारं ततः प्रोवाच बुद्धिमान् २१.
मग बुद्धिमान विष्णूने दैत्य दरवानाला बोलावले.
प्रतीहारस्ततो हृष्टः सभामध्ये विवेश सः २१.
तो दरवाना आनंदाने सभागृहात गेला.
उवाचानाविलं वाक्यमल्पाक्षरपरिस्फुटम् २१.
त्याने अगदी स्पष्ट, थोडक्यात आणि निखळ शब्दात बोलले.
भृशं विनोदकारिणि स्पृहा चेद्द्रष्टुमर्हसि २१.
जर तुला खरोखरच ते पाहण्याची इच्छा असेल, जे फार आनंद देणारे आहे, तर तू ते पाहण्यास योग्य आहेस.
क्षत्ता चेति वचः श्रुत्वा कालनेमिं तदाब्रवीत् २१.
ही वाक्ये ऐकल्यावर सारथ्याने त्या वेळी कालनेमिला सांगितले.
रक्षपाल सहैभिस्त्वं राजानमनुकूलय २१.
राक्षसांच्या रक्षकांसह तू राजाशी अनुकूल वाग.
मर्कमध्ये विष्णुमर्को यातस्त्यक्त्वा च दैत्यताम् २१.
माकडांच्या मध्ये विष्णू, म्हणजे सूर्य, आला आहे आणि त्याने दैत्यत्व सोडले आहे.
मर्का दैत्यकरोत्तालैर्हर्षनादविनोदितैः २१.
माकडे, दैत्यांचा नाश करणाऱ्या त्यांच्या सामर्थ्याने, आनंदाने आणि हर्षाने तिथे आहेत.
अभयं वो मर्कदेवास्तुष्टो यच्छाम्यहं त्विदम् २१.
माकडदेव तुमच्यावर कृपा करून तुम्हाला अभय देवो; मी समाधानी होऊन हे तुम्हाला देतो.
इति श्रुत्वा विष्णुमर्कः प्रनृत्यन्नि दमब्रवीत् २१.
हे ऐकून माकडांमध्ये असलेल्या विष्णूने नाचत असे शब्द सांगितले.
एवमुक्ते प्रहस्याह तारको दैत्यसत्तमः २१.
असे म्हटल्यावर, ताऱक नावाचा श्रेष्ठ दैत्य हसून म्हणाला.
हरिमर्कस्ततः प्राह यद्येवं स्वं वचः स्मर २१.
तेव्हा माकडसूर्याने त्याला सांगितले: 'जर असेच असेल, तर तुझे स्वतःचे शब्द लक्षात ठेव.'
अश्वमेधशतस्यापि सत्यं राजन्विशिष्यते २१.
राजा, सत्य हे शंभर अश्वमेध यज्ञांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
ततः सुविस्मितो दैत्यः प्राहेदं वचनं तदा २१.
तेव्हा तो दैत्य फारच आश्चर्यचकित होऊन असे म्हणाला.
अहं नारायणोनाम यदि श्रोत्रमुपागतः २१.
जर नारायण हे नाव तुझ्या कानावर आले असेल,
तच्चेन्मान्यतमो धर्मस्तव तद्वचनं स्वकम् २१.
आणि जर तोच तुझ्यासाठी सर्वात मान्य धर्म असेल, तर मग तुझे स्वतःचे वचन पाळ.
अवलोपश्च राजेंद्र न कर्तव्यस्त्वया हृदी २१.
राजेंद्र, तुझ्या मनात दुर्लक्ष येऊ देऊ नकोस.
पर्यायैर्हन्यमानानामभिहंता न विद्यते २१.
जे एकामागून एक मारले जातात, त्यांना मारणारा कोणीच नसतो.
ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यवृद्धांश्च वने मुनींश्च २१.
ऋषी, देव, महादैत्य, तीन वेदांचे जाणकार वृद्ध आणि वनातील मुनी,
न मंत्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण वा २१.
मंत्रशक्तीने, सामर्थ्याने, बुद्धीने किंवा पराक्रमानेही नाही,
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् २१.
आई-वडिलांची सेवा करून किंवा देवांची पूजा करूनही नाही,
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न वांधवाः २१.
ना विद्या, ना तप, ना दान, ना मित्र, ना नातेवाईक—
नागामिगमनार्थं हि प्रतिघातशतैरपि २१.
पुढच्या जन्मासाठीसुद्धा, शंभर अडथळे आले तरी—
देहवत्पुण्यकर्माणि जीववत्काल उच्यते २१.
शरीरासोबत पुण्यकर्मे असतात; जीवंतपणासोबत काळ जोडलेला असतो.
अहो दैत्य त्वद्विशिष्टा दैत्यानां कोटयः पुरा २१.
अरे दैत्य, तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असलेले लाखो दैत्य पूर्वी होऊन गेले.
इदं तु लब्ध्वा त्वं स्थानमात्मानं बहु मन्यसे २१.
हे स्थान मिळवून तू स्वतःला फार मोठा समजतोस.
न चेदमचलं स्थानमनंतं चापि कस्यचित् २१.
हे स्थान कुणासाठीही कायमचे किंवा अखंड नाही.