ऋषयो मनुजा देवाः शिवब्रह्ममुखा अपि १४.
ऋषी, माणसे, देव, शिव आणि ब्रह्मा सुद्धा—
इति चिंत्य विरिंचोऽपि तत्रैवांतरधीयत १४.
असे विचार करताच विष्णू सुद्धा तिथून अदृश्य झाला.
आहारमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके १४.
भोजनाची इच्छा असताना त्याला आपल्या आश्रमात पत्नी दिसली नाही.
विलोकयन्स्वकां भार्यां विधित्सुः कर्म नैत्यकम् १४.
आपल्या पत्नीचा शोध घेत, नित्यकर्म करण्याची इच्छा मनात ठेवून—
रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम् १४.
त्याने आपली प्रिया, दुःखी, झाडांच्या फांद्यांनी चेहरा झाकलेली, रडताना पाहिली.
केन तेऽपकृतं भीरु वर्तंत्यास्तपसि स्वके कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि भामिनि॥ १४.
भयभीते, तुझ्या तपस्येत कोणाने तुला त्रास दिला? किंवा तुला कोणती इच्छा पूर्ण करून द्यावी? सुंदरिये, लवकर सांग.
गृहेश्वरीं सद्गुणभूषितां शुभां पंग्वंधयोगेन पतिं समेताम् १४.
घराची मालकीण, उत्तम गुणांनी सजलेली, मंगलमय, पतीशी विवाहबंधनाने एकरूप झालेली—
नाशितास्म्यपविद्धास्मि त्रासिता पीडितास्मि च १५.
मी नष्ट झाले आहे, टाकून दिली गेले आहे, घाबरवली गेले आहे आणि त्रास दिला आहे.
दुःखपारमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता १५.
दुःखाला काहीच अंत नाही असे वाटून मी प्राण सोडायचे ठरवले आहे.
एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रो दुःखितोऽचिंतयद्धृदि १५.
असे ऐकून दैत्यांचा राजा दुःखी झाला आणि मनात विचार करू लागला.
तथापि मन्ये शास्त्रैभ्यस्त्वनुकंप्या प्रियेति यत् १५.
तरीही, शास्त्रानुसार ती प्रिय असल्याने तिला दया करावी असे मला वाटते.
व्यसनार्णवमत्येति जलयानैरिवार्णवम् १५.
माणूस जसा होड्यांनी समुद्र पार करतो, तसा संकटांचा समुद्रही पार करू शकतो.
गेहिनो हेलया जिग्युर्दस्यून्दूर्ग पतिर्यथा १५.
घरातील लोक जर निष्काळजी राहिले, तर चोर त्यांना जिंकतात, जसे किल्ल्याचा स्वामी जिंकला जातो.
अथायुषा वा कार्त्स्न्येन धर्मे दित्सुर्यथैव च १५.
किंवा, जसा माणूस आपले संपूर्ण आयुष्य किंवा धर्म एकदम देतो तसाच.
भर्तव्या एव यस्माच्च तस्माद्भार्येति सा स्मृता १५.
कारण तिला सांभाळावं लागतं, म्हणून तिला 'पत्नी' असं म्हणतात.
संसारकल्मषात्त्रात्री कलत्रमिति सा ततः १५.
ती संसाराच्या दोषांपासून वाचवते, म्हणून तिला 'कलत्र' असं नाव आहे.
त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत् १५.
देवल म्हणाले, पुरुषामध्ये तीन प्रकाश आहेत.
तदेनां पीडितां चेद्यः पतिर्भूत्वा न पालये १५.
पती झाल्यावर जर तो तिच्यावर संकट आलं असताना तिची रक्षा करत नाही—
अह मप्येनमिंद्रं वै शक्तो जेतुं यथाऽनृणाम् १५.
—तर मी ऋणमुक्त माणसासारखा, अगदी इंद्रालाही जिंकू शकतो.
इति संचिंत्य वज्रांगः कोपव्याकुललोचनः १५.
असं ठरवून, वज्रांगाच्या डोळ्यांत रागाने आग आली.
ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः १५.
त्याचा हा अत्यंत कठोर संकल्प ओळखून ब्रह्मदेव—
उवाचैनं स भगवान्प्रभुर्मधुरया गिरा॥ १५.
त्या भगवंताने त्याला गोड शब्दांत विचारले.
किमर्थं भूय एव त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि १५.
तू पुन्हा असा कठोर नियम का पाळू इच्छितोस?
यावदब्दसहस्रेण निराहारेण वै फलम् १५.
हजार वर्ष उपवास केला तरी त्याचा फल—
त्यागो ह्यप्राप्तकामानां न तथा च गुरुः स्मृतः श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्रांजलिरब्रवीत्॥ १५.
ज्यांची इच्छा पूर्ण झालेली नाही, त्यांचा त्याग फार मोठा मानला जात नाही. हे ब्रह्मदेवाचं वचन ऐकून, त्या दैत्याने हात जोडून उत्तर दिलं:
पत्न्यर्थेऽहं करिष्यामि तपो घोरं पितामह १५.
माझ्या पत्नीच्या सुखासाठी, पितामह, मी कठोर तप करणार आहे.
एतच्छ्रुत्वा वचो देवः पद्मगर्भोद्भवस्तदा १५.
हे त्याचं उत्तर ऐकून, कमळातून जन्मलेला देव—
अलं ते तपसा वत्स मा क्लेशे विस्तरे विश १५.
पुरे रे बाळ, इतकं तप करू नकोस; फार कष्टात पडू नकोस.
देवसीमंतिनीकाम्यधम्मिल्लकविमोक्षणः १५.
देवाने सीमंतिनीला मिळवण्यासाठी, धम्मिल्लकाचा गाठ सोडला.
विसृज्य गत्वा महिषीं नंदया मास तां मुदा १५.
तिला सोडून, तो आपल्या राणीपाशी गेला आणि तिला आनंद दिला.