विचिक्षिपुर्महात्मानो नभोगतमिवामिषम् ५.
महात्मे लोक जणू आकाशात टाकलेलं आमिष पसरावं तसं विखुरले.
काकारावैः किमतैर्वो यद्यस्ति ज्ञानशालिता ५.
कावळ्यांसारख्या आवाजात बोलून काय उपयोग, जर तुमच्याकडे खरंच ज्ञान असेल तर?
वद ब्राह्मण प्रश्रान्स्वाञ्छ्रुत्वाऽऽधास्यामहे वयम् ५.
ब्राह्मण, तुझे प्रश्न विचार; आम्ही ते ऐकून उत्तर देऊ.
अहं पूर्विकया ते वै न्यषेधंत परस्परम् ५.
मी पूर्वीची पद्धत पाळून त्यांना एकमेकांपासून थांबवलं.
ततस्तानब्रवं प्रश्रानहं द्वादश पूर्वकान् ५.
मग मी योग्य ते बारा प्रश्न त्यांना विचारले.
किं ते द्विज बालप्रश्नैरमीभिः स्वल्पकैरपि ५.
द्विजा, तुझे हे थोडेसे पण बालिश प्रश्न कशाला उपयोगाचे?
ततोतिविस्मितश्चाहं मन्यमानः कृतार्थताम् ५.
मग मी फारच आश्चर्यचकित झालो आणि वाटलं की मी काहीतरी मोठं साध्य केलं.
ततः सुतनुनामा स बालोऽबालोऽभ्युवाच माम् तथापि वच्मि मां यस्मान्निहीनं मन्यते भवान्॥ ५.
मग सुतनु नावाचा तो मुलगा, जो प्रत्यक्षात लहान नव्हता, म्हणाला, 'तरीही मी सांगतो, कारण तुम्ही मला कमी समजता.'
अक्षरास्तु द्विपंचाशन्मातृकायाः प्रकीर्तिताः॥ ५.
मातृकेची बावन्न अक्षरे सांगितली आहेत.
ॐकारः प्रथमस्तत्र चतुर्दश स्वरास्तथा ५.
त्यात ओंकार हे पहिले, आणि चौदा स्वर आहेत.
विसर्ज्जनीयश्च परो जिह्वामूलीय एव च ५.
त्यात विसर्ग आणि जिभेच्या मुळाशी उच्चारायचं नासिक्य अक्षर आहे.
इति ते कथिता संख्या अर्थं चैषां श्रृणु द्विज ५.
अशी ही संख्या तुला सांगितली, आता त्याचा अर्थ ऐक, द्विजा.
मिथिलायां प्रवृत्तोऽभूद्ब्राह्मणस्य निवेशने ५.
मिथिलेतील एका ब्राह्मणाच्या घरी हे सुरू झालं.
येन विद्याः प्रपठिता वर्तंते भुवि या द्विज ५.
ज्याने पृथ्वीवरच्या सर्व विद्या सांगितल्या, हे द्विजा.
क्षणमप्यनवच्छिन्नं पठित्वा गेहवानभूत् ५.
क्षणभरही न थांबता शिकून तो गृहस्थ झाला.
जडवद्वर्त्तमानः स मातृकां प्रत्यपद्यत ५.
तो जणू मूर्खासारखा वागत होता, पण त्याने मातृका शिकायला घेतली.
ततः पिता खिन्नरूपी जडं तं समभाषत ५.
मग त्याचा वडील, दुःखी दिसत, त्या मूर्ख मुलाला म्हणाले.
अथान्यस्मै प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते॥ ५.
आता मी हे दुसऱ्याला देईन, नाहीतर तुझे कान फाडीन.
तात किं मोदकार्थाय पठ्यते लोभहेतवे ५.
बाळा, हे गोडधोड मिळावं म्हणून किंवा लोभापोटी का वाचलं जातं?
एवं ते वदमानस्य आयुर्भवतु ब्रह्मणः ५.
तू जसं बोलतोस, तसंच तुला ब्रह्मदेवाचं दीर्घायुष्य लाभो.
तात सर्वं परिज्ञेयं ज्ञानमत्रैव वै यतः ५.
बाळा, सगळं ज्ञान इथेच आहे, ते नीट समजून घ्यायला हवं.
विचित्रं भाषसे बाल ज्ञातोऽत्रार्थश्च कस्त्वया ५.
बाळा, तू वेगळ्याच पद्धतीनं बोलतोस; इथला खरा अर्थ तू काय समजून घेतलास?
एकत्रिंशत्सहस्राणि पठित्वापि त्वया पितः ५.
वडील, एकतीस हजार श्लोक वाचूनही,
अयमयं चायमिति धर्मो यो दर्शनोदितः ५.
हा धर्म आहे, तो धर्म आहे — असं वेगवेगळ्या मतांनी सांगितलं जातं.
उपदेशं पठस्येव नैवार्थज्ञोऽसि तत्त्वतः ५.
तू उपदेश वाचतोस, पण त्याचा खरा अर्थ तुला समजलेला नाही.
तत्ते ब्रवीमि तद्वाक्यं मोहमार्तंडमद्भुतम्॥ ५.
म्हणून मी तुला ते वचन सांगतो, जे मोहाचा अंधकार दूर करणारा अद्भुत सूर्य आहे.
अकारः कथितो ब्रह्मा उकारो विष्णुरुच्यते ५.
'अ' या अक्षराला ब्रह्मा म्हणतात; 'उ' या अक्षराला विष्णू म्हणतात.
अर्धमात्रा च या मूर्ध्नि परमः स सदाशिवः ५.
माथ्यावरची अर्धा मात्रा म्हणजेच परम सदाशिव.
ॐकारस्य च माहात्म्यं याथात्म्येन न शक्यते ५.
ॐकाराचं खरं मोठेपण पूर्णपणे सांगता येत नाही.
पुनर्यत्सारसर्वस्वं प्रोक्तं तच्छ्रूयतां परम् ५.
आता पुन्हा तेच श्रेष्ठ सार आणि सर्वस्व ऐक.