पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी ३१.
गायीपासून इतर अनेक वेगवेगळ्या रूपातील प्राणी आणि असेच बरेच जण या जगात आहेत.
पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः ३१.
हे सर्व मृगजळासारख्या मायेच्या भूलभुलैय्यात पडलेले आहेत आणि मायेमुळे त्यांना वश केले गेले आहे.
परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः॥ ३१.
वाईट लोक खोट्या बोलण्यात रमून एकमेकांची निंदा करतात.
त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः ३१.
तीन गुणांनी युक्त, संसारात अडकलेले, खरी ओळख नसलेले आणि आसक्त लोक असे आहेत.
परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः ३१.
खरी ओळख नसलेले, बाह्य गोष्टींमध्ये गुंतलेले हे लोक एकमेकांची निंदा करतात.
गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्॥ ३१.
गुणांच्या पलीकडील सत्यात एकच परमसत्याचे दर्शन होते.
यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् ३१.
ज्यात भेद आणि अभेद एकच होतात, ज्यात आसक्ती विरक्तीत बदलते.
न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः ३१.
जसे मडके कृत्रिम असल्याने स्वतःचे स्वरूप दाखवत नाही, तसेच शब्दाने ते सत्य उलगडत नाही.
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः ३१.
कर्म आणि निवृत्ती, तसेच सर्व द्वंद्वेही.
निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् ३१.
सतत, गुणरहित, शुद्ध जाणीव, निर्मळ, अप्रकट, इच्छा नसलेले.
एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति ३१.
ज्ञान जाणणारे हेच खरे ज्ञान आहे असे सांगतात आणि सर्वत्र आत्मभावाने पाहतात.
अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् ३१.
मायेमुळे ओळखता न येणाऱ्या, अनादि मुळ असलेल्या, मायेने बनलेल्या संसाराचा अतिक्रम केला पाहिजे.
संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा ३१.
संसाराचा मुळ आधार कल्पना आहे; कल्पना अमृतासारखी आहे.
शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे ३१.
शिंपल्यात चांदीचे भासणे आणि दोरीत सापाचे भासणे हे भ्रमामुळे होते.
सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा ३१.
यश, मनाप्रमाणे वागणे आणि दुसऱ्यावर अवलंबून राहणे हे सर्व खोटे आहे.
एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः ३१.
एकच आत्मा ओळखल्यावर माणूस निरमम आणि निर्बंध होतो.
शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च ३१.
ही रक्षा आणि संसार हे सशाच्या शिंगांसारखे आहेत.
ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् ३१.
ममता सोडून जे परमपद मिळवू इच्छितात.
यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ ३१.
ज्यांनी 'माझं' असं भाव सोडून दिला आहे, आणि लोभ व राग दूर केले आहेत,
यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ३१.
जोपर्यंत इच्छा आणि लोभ, तसेच आसक्ती व द्वेष मनात टिकून आहेत,
शब्दाच्छब्दः प्रवर्त्तेत निःशब्दं ज्ञानमेव च ३१.
ध्वनीतून पुन्हा ध्वनीच निर्माण होतो, पण शांततेतून केवळ ज्ञानच मिळतं.
अक्षरं ब्रह्मपरमं शब्दो वै ह्यरात्मकः ३१.
अक्षय, सर्वोच्च ब्रह्म हे नि:शब्द आहे; ध्वनी मात्र आत्म्याशी संबंधित नाही.
प्रतिपाद्यं हि यत्किंचिच्छब्देनैव विना कथम् ३१.
जे काही समजावून सांगायचं आहे, ते शब्दांशिवाय कसं सांगता येईल?
श्रृणुष्वावहितो भूत्वा परमार्धयुतं वचः ३१.
तू लक्षपूर्वक ऐक, कारण हे वचन श्रेष्ठ सत्याने भरलेलं आहे.
ज्ञानप्रवादिनः सर्व ऋषयो वीतकल्मषाः ३१.
ज्ञान सांगणारे सर्व ऋषी पापरहित असतात.
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं ज्ञात्वा च परिगीयते ३१.
ज्ञान, जाणण्यासारखी गोष्ट आणि ज्ञानाने मिळणारी अवस्था—हे जाणून त्याची स्तुती केली जाते.
एतत्सर्वं समासेन कथयामि निबोध मे ३१.
हे सर्व मी तुला थोडक्यात सांगतो; माझं ऐक.
यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम ३१.
जसं फिरणाऱ्या मधमाशीच्या दृष्टीने पृथ्वी फिरताना दिसते,
तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च ३१.
म्हणून विचार करून आणि ऐकूनच हे जाणणं आवश्यक आहे.
निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते ३१.
स्वतःच्या आत्म्याने आत्म्याला ओळखल्यावर, माणूस आनंदाने बंधनातून मुक्त होतो.